نحوه وجود نفس در حكمت متعاليه

The Mode of the Existence of Soul according to Transcendental Philosophy

برخلاف تصور رايج، همه فلاسفه الهي نفس انساني را مجرد محض نمي‏دانند. ملّاصدرا، برخلاف حكيمان مشايي و اشراقي، بر آن است كه نفس وجودي ذومراتب دارد و در بعضي از مراتب خود مادي و در بعضي ديگر مجرد است؛ يعني نفس موجودي است كه ماديت و تجرد را همراه و هم‏ساز كرده است. وجود موجودات مادي و هستي‏هاي مجرد، دست‏كم در فلسفه اسلامي، چندان محل بحث و مناقشه نيست، اما امكان و تحقق موجودِ مادي ـ مجرد رهاورد حكمت متعاليه است و تنها با مباني و اصول آن قابل تثبيت است. مقاله حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي برخي اصول، مباني و مقدماتي را كه فهم صحيح نحوه وجودِ مادي مجردِ نفس بر آنها مبتني است به اجمال بررسي كرده است.

Contrary to the common assumption, all divine philosophers do not consider human soul as absolutely immaterial. Contrary to Aristotelian and Illuminationists, Mulla Sadra believes that the soulʹs existence has various stages and in some stages it is material and immaterial in others; that is, the soul is something in which materiality and immateriality are inseparable and harmonious. The idea of the existence of material and immaterial beings, at least, in Islamic philosophy is unquestionable. However, the possibility of material-immaterial existence is the product of transcendental philosophy and can only be substantiated through its foundations. Using a descriptive-analytical method, the present paper touches on some of the preliminary principles upon which the correct understanding of the mode of material-immaterial existence of soul is based