متناقض‌نما در غزليات حافظ

Paradoxical Expressions in Hāfiz’s Ghazals

يكي از برجسته‌ترين ويژگي‌هاي ادبي شعر حافظ «ايهام» است كه شاعر به وسيله آن توانسته كلام خود را از جذبه‌اي خاص برخوردار و رندانه ظرايف و طرايف را از هر مضموني بيان كند و در عين حال خواننده را در گزينش بي‌نهايتي از معنا رها سازد. بنابراين توجه بيشتر مشتاقان شعر حافظ به بررسي اين شگرد و ساير ترفندهاي ادبي مرسوم در بلاغت عصرِ او معطوف شده است. شعر حافظ داراي جذبه‌هايي پنهاني است كه او هنرمندانه آنها را در شعر خود تعبيه كرده است. يكي از اين جذبه‌ها كه در شعر وي بسامدي بالا دارد، «متناقض‌نما» (پارادوكس) است كه حاصل جست و جو در هزار توي ظرفيت‌هاي ناپيداي «زبان» و تلاش براي جبران كاستي لفظ در برابر والايي معناست. در اين گفتار برآنيم ضمن تعريف متناقض‌نما و رابطه آن با تضاد، آشنايي‌زدايي و خلاف انتظار و بيان ارزش ادبي متناقض‌نما، به بررسي انواع آن، بسترهاي بيان متناقض‌نما و ساختمان آن در غزليات حافظ با ذكر شواهدي از دويست و پنجاه غزل آغازين ديوان حافظ بپردازيم.

Paradoxical Expressions in H?fiz’s Ghazals F. Vazile Instructor at Islamic Azad University-Sahneh Branch One of the most prominent characteristics of H?fiz’s poetry is his use of paradoxical expressions. A paradoxical poem artistically relates two opposite or unlike things in some way. The present article, by taking into consideration the definition of paradox and its relation with the concepts of amphiboly, oxymoron and defamiliarization, tries to examine the paradox in H?fiz’s ghazals. Keywords: Amphiboly, Ghazal, Extraordinary, Paradox, Defamiliarization.