سيري در مضامينِ عرفاني اشعار صايب

Mystical Themes in the Poems of Sāib Tabrizi

صايب از شاعران نامدارِ دوره صفوي است كه با وجودِ نابساماني اوضاعِ عرفان اسلامي، شعرِ وي افزون بر درون‌مايه‌هاي ادبي، اخلاقي، اجتماعي و حكمي، مضامين بلند عرفاني دارد و به دليل كمبود تحقيق در اين زمينه، هنوز سزاوار بررسي است. هدف از تحقيق حاضر، ارايه مضامينِ عرفاني در شعر صايب است. به همين منظور، ابتدا به ذكر مقامات، احوال و هفت وادي معرفت در شعر او پرداخته و گفته‌ايم كه وي، بيشتر در حالِ «محبّت» سير مي‌كند و با دو بالِ جذبه و كوشش، به فنا در معشوق ازل مي‌رسد. در مبحث وحدت وجود، بيان كرده‌ايم كه وي اعتقاد به هر نوع حقيقتي مستقل از حقيقت مطلق را در حكمِ شرك مي‌داند. سپس در زمينه وحدت اديان يادآور شده‌ايم كه بر تعصّب نداشتن نسبت به مذهبي خاص تاكيد مي‌كند. درباره حقيقتِ عالم و مرگ نيز گفته‌ايم كه وي از فرصت‌هاي دنيوي براي عبرت و اندوختن توشه اُخروي بهره مي‌برد و از يادِ مرگ، بدان سبب كه مشتاق ديدارِ خداست، همچون كبك سرمست مي‌گردد و بر اين باور است كه بيشترين خلوتِ عارفِ راستين بايد در انجمن صورت گيرد. همچنين وي، ملامت و زخم زبان را براي حفظ اخلاص و توفيق در سلوك، كارساز مي‌داند.

Mystical Themes in the Poems of S?eb Tabrizi Kh. Asadoll?hi Assistant Professor of Mohaqeq Ardebili University Mirz? Muhammad-ali S?eb (1601/02-1677) also called S?eb Tabrizi, is the celebrated Persian poet whose reputation is based primarily on some 300,000 couplets. His “Indian style” verses reveal an elegant wit, a gift for aphorism and proverb, and a keen appreciation of philosophical and intellectual exercise. Even though mystical symbols and ideas are prevalent in his poetry, it has not received enough attention. This article tries to study the mystical concepts, like annihilation, oneness of being, as well as death, in his poetry. Keywords: S?eb Tabrizi, Mysticism, Struggle, Oneness of Being, Ethics. Email: asadollahi@uma.ac.ir