معرفت شناسي ديني در انديشه مولوي: برداشتي روش‌شناسانه از اولين

Religious Epistemology in Molavi’s Thought: Methodological Interpretation of the First Narrative of Masnavi

مثنوي معنوي اثري گران سنگ است. انسان متفكر مي‌‌تواند با تعمق در اين كتاب علاوه بر مفاهيم بلند عرفاني، منابع سرشاري از حكمت و فلسفه و جهان‌بيني‌هاي مترقي بشري را جستجو كند. يكي از زواياي پنهان انديشه مـــولوي، توجه دقــيق او به روش‌شناسي است كه يكي از شاخه‌هاي اصلي معرفت‌شناسي به‌شمار مي‌آيد. هدف اين مقاله ورود به موضوع روش‌شناسي در انديشه مولوي است كه به نظر مي‌‌رسد تاكنون به آن پرداخته نشده است. براي نيل به‌اين مقصود، اولين حكايت مثنوي در دفتر اول، با نگاهي متفاوت مورد تحليل قرار گرفته است. نتايج اين بررسي مويد يافته‌هاي پيش روست؛ نخست اينكه در نگاه مولوي، معرفت‌شناسي ديني از حيث روش جامع نگر است و تمامي‌‌شيوه‌هاي رايج شناخت را به رسميت مي‌‌شناسد. دوم اينكه، آنچه امروز شيوه علمي‌‌در روش‌شناسي ناميده مي‌شــود، به دقت تمام در مثنوي معرفي و توصيف شده است. سوم، محدود كردن اعتبار روش‌هاي پژوهش در علوم انساني به شيوه تجربي، نادرست بوده و راه صواب، به‌كارگيري روش عام و تركيبي است. چهارم، رعايت اخلاق علمي‌‌در فرايند پژوهش يك ضـــرورت است. امانتداري و صداقت دو ويژگي مهم اخلاق علمي‌‌است و پنجم ايــنكه، اگرچه عقل و تجربه دو ابزار قدرتمند شناخت است و در نتيجه هر دو رويكرد خردگرايانه و علمي‌‌داراي جايگاهي رفيع و ارزشمند مي‌‌باشد، امــــا درعين حال داراي محدوديـت‌هاي قابل تاملي در شناخت كامل انسان و جهان هستي است.