اثر بخشي برنامه مداخله‌اي بر مبناي مدل فرانظري در ارتقاي فعاليت بدني

مقدمه: با وجود نقش مهم فعاليت بدني در سلامتي، رفاه و كيفيت زندگي، امروزه اكثر افراد از فعاليت بدني مناسبي برخوردار نمي‌باشند. هدف از انجام اين مطالعه، بررسي اثربخشي مداخله آموزشي بر مبناي مدل فرانظري در ارتقاي فعاليت بدني منظم كاركنان اداري دانشگاه علوم پزشكي ايلام در سال 91-1390 بود. روش‌ها: مطالعه حاضر يك پژوهش مداخله‌اي (Interventional) از نوع قبل و بعد بود كه بر روي 97 نفر از كاركنان دانشگاه علوم پزشكي ايلام كه به روش نمونه‌گيري تصادفي انتخاب شده بودند، انجام گرفت. شركت كنندگان ابتدا پرسش‌نامه سنجش متغيرهاي دموگرافيكي و‌ سازه‌هاي تيوري فرانظري را به صورت خودگزارشي تكميل نمودند. سپس محتواي آموزشي طراحي شده بر اساس تيوري فرانظري را در قالب جزوه، كتابچه و سي‌دي آموزشي انجام فعاليت بدني دريافت نمودند. پس از 3 ماه و به منظور تعيين اثربخشي مداخله، پرسش‌نامه سنجش سازه‌هاي مدل فرانظري دوباره تكميل گرديد. داده‌هاي مطالعه با استفاده از نرم‌افزار آماري SPSS نسخه 16 و آزمون‌هاي آماري Fisher exact test، Paired t و ANOVA مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. يافته‌ها: ميانگين سني شركت كنندگان در مطالعه 73/6 ± 16/32 سال بود كه 42 درصد مذكر و 55 درصد مونث بودند. از لحاظ نوع ورزش انتخابي 3/42 درصد پياده‌روي، 6/52 درصد شناي تفريحي، 1/3 درصد ورزش‌هاي بدنسازي و 2/1 درصد كوهنوردي را براي انجام فعاليت بدني منظم انتخاب نمودند. يافته‌هاي حاصل از مقايسه مراحل تغيير انجام فعاليت بدني نشان داد كه مداخله آموزشي باعث پيشرفت معني‌دار در مراحل تغيير شركت كنندگان شده است (05/0 > P). همچنين مقايسه ميانگين سازه‌هاي تعادل در تصميم‌گيري، فرايندهاي تغيير و خودكارامدي انجام فعاليت‌هاي ورزشي نشان دهنده افزايش معني‌دار ميانگين سازه‌هاي مدل فرانظري در مقايسه بعد از مداخله بود (05/0 > P). يافته‌هاي پژوهش حاكي از افزايش معني‌دار ميانگين سطوح آگاهي، تسكين نمايشي، شرطي‌سازي تقابلي، كنترل محرك، روابط ياري دهنده و خودآزادي بعد از مداخله در مقايسه با قبل از آن بود (05/0 > P)، اما افزايش ميانگين در ساير سطوح فرايندهاي شناختي و رفتاري معني‌دار نبود. نتيجه‌گيري: بر اساس نتايج به دست آمده، طراحي برنامه‌هاي مداخله‌اي بر مبناي مدل‌هاي تغيير مي‌تواند باعث ارتقاي رفتارهاي مرتبط با سلامت گردد.