بررسي توالي خروجي افيوليتي و سري فراافيوليتي محدوده قز- افچنگ،‏ اهميت جايگاه زمين‌ساختي- ماگمايي آنها ‏

A Study of Ophiolitic Extrusive Sequence and Supraophiolite Series in ‎Gez-Afchang Area, Tectonomagmatic Constrains

توالي خروجي رخنمون يافته درخاور روستاي قز واقع در شمال باختري سبزوار، دربردارنده تنوعي است كه مي‌توان آن را به سه بخش اصلي تقسيم كرد. بخش زيرين با فراواني برش و ‏توف‌ هيالوكلاستيك، بخش مياني با گدازه آفيريك حفره دار و بخش بالايي با تناوبي از روانه صفحه اي و سنگ هاي آتشفشاني- رسوبي همراه است. ميان‌لايه هاي سنگ‌آهك پلاژيك ‏دربردارنده ريززياهاي با سن كرتاسه بالايي (مايستريشتين- مايستريشتين بالايي) است. فراواني برش هيالوكلاستيك، روانه صفحه اي و گدازه حفره- بادامك دار نسبت به گدازه فيريك، ‏گوياي تشكيل اين توالي در يك آهنگ بازشدگي تند است. سري فراافيوليتي رخنمون يافته در محدوده روستاي افچنگ، شامل تناوبي از سنگ هاي توربيدايتي و آتشفشاني- رسوبي ‏همراه با جريان گدازه ،گدازه آفيريك و فيريك و ميان‌لايه هاي چرت- رايولاريت و سنگ‌آهك پلاژيك است. بررسي ديرينه‌شناسي اين سنگ ها نيز سن كرتاسه بالايي را به دست داده ‏كه اين ايده را تقويت مي كند كه سري فراافيوليتي به صورت گودالي همزمان در مجاورت پوسته اقيانوسي سبزوار شكل گرفته است. بر پايه نتايج تجزيه‌هاي شيميايي، روانه صفحه‌اي ‏بخش زيرين و گدازه بالشي بخش مياني از توالي خروجي، ويژگي‌هاي ‏OIB‏ را نشان مي دهند در حالي كه گدازه هاي آتشفشاني بخش بالايي از توالي خروجي و گدازه هاي فيريك، ‏آفيريك و جرياني سري فراافيوليتي تهي‌شدگي آشكار از ‏Nb‏ و تهي‌شدگي ناچيز ازZr ‎‏ دارند كه قابل مقايسه با فعاليت آتشفشاني مناطق فرورانش هستند. بررسي نمودارهاي ‏زمين‌ساختي- ماگمايي تمايل ‏‎ OIBو كماني نمونه ها را تاييد مي كند و به نظر مي رسد كه منشا ماگماي مادر بخش هاي زيرين و مياني از توالي خروجي متاثر از برجستگي هاي (پلوم‌هاي) ‏برخاسته از گوشته بوده است. منبع ماگماي مادر بخش بالايي توالي خروجي و گدازه هاي سري فراافيوليتي نيز تهي شده بوده كه در اثر تاثير تركيبات برخاسته از صفحه فرورونده ‏‏(سيال‌ها- مذاب)، غني‌شدگي هاي متفاوتي را تحمل كرده اند. جايگاه زمين‌ساختي- ماگمايي توالي خروجي و سري فراافيوليتي با سناريوي فرورانش عمومي پوسته اقيانوسي حاشيه صفحه ‏عربي به زير خرده قاره ايران مركزي طي كرتاسه بالايي و در يك حوضه متمايل به پشت كمان قابل توجيه است. ‏

The extrusive sequence exposed in the vicinity of Gez village located in the NW Sabzevar, comprises a diversity of rocks which could be ‎divided in three main parts. The lower part contains abundance hyaloclastic breccia and tuff, and the middle part comprises vesicular pillow ‎lava and the upper part has an alternation of sheet flow and volcanic-sedimentary rocks. The intercalations of pelagic limestone have Late ‎Cretaceous microfouna. The abundant of hyaloclastic breccia-tuff, sheet flow and aphyric vesicular pillow lava versus phyric pillow lava ‎indicate the formation of this sequence in the fast spreading rate. The supra-ophiolite volcanic-sedimentary rocks located in the Afchang area ‎contain an alternation of turbidites with lava flow, phyric-aphyric lava, chert‏-‏radiolarite and pelagic limestone. The paleonthology studies of ‎those revealed Late Cretaceous age, which suffer this idea that the supra-ophiolite serie formed in a trough juxtapose the Sabsevar oceanic ‎crust at Late Cretaceous. Based an geochemical data, the sheet flow of lower part and the pillow lava of the middle part show OIB characters ‎but the lava flows of the upper part of extrusive sequence and the phyric, aphyric and lava flow of supra-ophiolite serie are depleted in Nb ‎and slightly depleted in Zr could be comparable with subduction volcanism. Study of the tectonomagmatic diagrams verifies the OIB and ‎island arc tendency and seems that the generation of the magma of the lower and middle parts influenced by mantle plumes. The magmatic ‎source of the upper part of extrusive sequence and supraophiolite lavas is depleted which have different enrichement from the subduction ‎components (fluids-melt) released from subducted slab. The tectonomagmatic setting of extrusive sequence and supra-ophiolite series can be ‎justified with the senario of general subduction of oceanic slab beneath the centeral Iran microcontinent during Upper Crtaceous, towards in ‎a back-arc basin.‎