بررسي تغييرات تركيب شيميايي كاني‌هاي دگرگونه در سنگ‌هاي بازيك ميلونيتي و ‏متاسوماتيك شمال باختر اروميه‏

Chemical Variations of Metamorphic Minerals in Basic Mylonitic and ‎Metasomatized Rocks, NW Urumieh

‏ منطقه مورد مطالعه بخشي از پهنه سنندج ـ سيرجان بوده كه به طور عمده از سنگ‌هاي دگرگوني تشكيل يافته است و داراي سنگ‌هاي متنوعي با منشا آذرين اسيدي و بازيك است. ‏مطالعه و بررسي سنگ‌هاي دگرگون شده بازيك منطقه حاكي از اين است كه متاسوماتيسم و دگرريختي مكانيكي دو فرايند اصلي تبلور دگرگوني بوده و تغييرات شيميايي همراه با ‏پيشرفت متاسوماتيسم و دگرشكلي ايجاد شده است (محمديها، 1379). آمفيبول و پلاژيوكلاز از جمله كاني‌هاي اصلي موجود در سنگ‌هاي بازيك منطقه هستند و در اين نوشتار سعي ‏شده است تا ماهيت تغييرات شيميايي آمفيبول‌ها و پلاژيوكلازهاي دگرگوني با توجه به سنگ‌هاي ميزبان و تغييرات پيشرونده مورد بررسي قرار گيرد. نتايج حاصل از تجزيه ميكروپروب ‏كاني‌هاي آمفيبول‌ نشان مي‌دهد كه طي ميلونيتي شدن گابروها در اين منطقه ميزان ‏Al2O3‎‏ و ‏TiO2‎‏ افزايش و ميزان ‏MgO‏ و ‏MnO‏ كاهش يافته است و نيز متاسوماتيسم باعث افزايش ‏ميزان ‏Al2O3‎‏ و‏Na2O‏ در اين كاني‌ها شده است. نتايج تجزيه مربوط به كاني پلاژيوكلاز بيانگر آن است كه طي ميلونيتي و متاسوماتيتي شدن ميزان ‏CaO‏ كاهش يافته و در عوض در ‏اثر متاسوماتيتي شدن ميزان ‏Al2O3‎‏ و‏Na2O‏ در آن افزايش مي‌يابد. به طور كلي اين تغييرات تحت تاثير تركيب شيميايي توده، شرايط فشار و حرارت، فوگاسيته اكسيژن و حضور ‏فازهاي متعادل با اين كاني‌هاست. افزايش ميزان ‏Al‏ باعث افزايش جانشيني چرماكيتي در آمفيبول‌هاي سنگ‌هاي دگرريخت شده مي‌شود و از طرفي افزايش ميزان ‏Na‏ در سنگ‌هاي ‏متاسوماتيك، باعث شده كه جانشيني ادنيتي در آمفيبول اين قبيل سنگ‌ها از جانشيني‌هاي شاخص به شمار آيد.‏

Located in the NW Iran, in Sanadaj-Sirjan metamorphic belt, the studied area mainly comprises of metamorphic and varied ‎acidic-basic igneous originated rocks. Basic metamorphic rocks have been chemically controlled by two main metamorphic ‎processes including metasomatism and dynamic deformation. Amphibole and plagioclase are of the most significant minerals ‎occurring in the rocks. Here we represent the chemical variations of those metamorphic minerals in relation to their host rocks ‎and prograde metamorphism. Mineral chemistry analyses of amphibole minerals reveal an increase in Al2O3, TiO2‎‏ ‏and a ‎decrease in MgO, MnO during mylonitization of gabbroic rocks. Affected by metasomatism, the Al2O3 and Na2O contents of ‎amphiboles have been also increased. CaO content of plagioclase has declined; in contrast, Al2O3 and Na2O have raised during ‎mylonitization and metasomatism processes. These variations are overally ruled by chemical composition of the intruded ‎pluton, pressure-temperature condition, oxygen fugacity and occurrence of equilibrant phases. Increasing Al and Na brings ‎about tschermakite substitution in the deformed amphiboles and edinite substitution in the metasomatized rocks respectively. ‎