بررسي شناختي مقوله «بر» در گلستان سعدي

A Cognitive Analysis of bœr ‘on’ in Gulestan-e- S´adi

چند معنايي پديده­ اي رايج در زبان است كه تقريباً در تمامي سطوح زبان ديده مي شود. ظهور رويكرد شناختي كمك شاياني به توصيف اين پديده نموده­ است. در اين پژوهش، چارچوب معني­ شناسي واژگاني شناختي براي مطالعه چندمعنايي«بر» به­ عنوان يك حرف اضافه و همچنين يك همكرد فعلي در افعال مركب، در دو باب اول گلستان سعدي مورد استفاده قرار گرفت. يافته­ هاحاكي از آن است كه چند­معنايي مقوله «بر» پديده­اي نظام­مند بوده وعواملي همچون تبديل طرحواره­ هاي تصويري، برجسته­ سازي و استعاره در شكل­ گيري معاني مختلف اين عنصر زباني در قالب يك مقوله شعاعي نقش اساسي دارند. نتايج همچنين ضمن پيش­رو نهادن جنبه­ هايي ازچيره­دستي نويسنده تواناي گلستان در استفاده منحصر­به­­ فرد از زبان و چينش عناصر آن در بافت زباني، نكاتي در زمينه تغييرات در­­زماني و بسط استعاري«بر» در طول زمان در زبان فارسي در بر دارد.

Cognitive approach has recently offered great tools for the study of polysemy as a common property of linguistic expressions at all levels. This article utilizes the cognitive lexical semantics framework to study /bœr/ ‘on’, both as a preposition and a verb particle in the first two chapters of Gulestan, the inspiring book of S´adi, the greate Iranian poet. The findings show that the systematic polysemy of /bœr/ as a radial category, has roots in the change of image schema, foregrounding, and metaphorical extension. The study puts forward some aspects of the writer’s mastery in the unique use of language. It can also pave the way for diachronic studies of this category and its metaphoric extension in Persian.