علم در جامعه؛ از تك گويي تا گفتگو

Science in Society; from Monologue to Dialogue

مقاله پيش رو روايتي است از تاريخ پژوهش‌ها و فعاليت‌هاي انجام‌شده پيرامون حوزه مطالعاتي «علم، فناوري و جامعه». تاكيد بنيادين مقاله اين است كه همپاي ديگر تحولات فكري و فلسفي كه طي چند دهه گذشته، گفتگو و درك متقابل را در كانون مباحث اجتماعي گذاشته‌اند، رابطه ميان علم و جامعه نيز بر متن مطالعات ميان‌رشته‌اي «علم، فناوري و جامعه» به سوي گفتگو راه سپرده است. طي تاريخ چنددهه‌اي اين دسته مطالعات كه نخست با هدف افزايش سواد علميِ مردمان عادي و به تبع آن افزايش پشتيباني آنان از فعاليت‌هاي علمي آغاز شده است، به مرور فهميده مي‌شود كه انتزاع علم از ديگر فعاليت‌هاي فرهنگي حتي براي دستيابي به آن هدف اوليه نابسنده است و شايسته است علم شيوه ارتباطي بالا ـ پايين خود با شهروندان را به شيوه‌اي دموكراتيك‌تر تغيير دهد. بر اين اساس، سو‌گيري اكنوني پژوهش‌هاي «علم، فناوري و جامعه» بر اين است كه علم و جامعه مي‌توانند و بايد، همچون طرف‌هايي همسنگ به گفتگو و يادگيري متقابل بپردازند. روش مقاله در به دست دادن اين نتيجه، بررسي پژوهش‌ها و تك‌نگاري‌هايي است كه فعاليت‌هاي دست‌كم نيم‌سده‌ايِ «علم، فناوري و جامعه» را به شيوه‌اي تاريخ‌نگارانه ثبت و تحليل كرده‌اند.