فرايند «ميان‌هشت» در زبان فارسي: بافت آوايي يا شرايط ساخت‌واژي

Epenthesis in Persian Language: Phonetic Context or Morphological Conditions

اين مقاله به بررسي فرايند ميان‌هشت در زبان فارسي مي‌پردازد. ميان‌هشت نوعي فرايند افزون است كه طي آن يك واج به يك واژه اضافه مي‌شود. ميان‌هشت در زبان فارسي به دو گونه ميان‌هشت همخوان و ميان‌هشت واكه بروز مي‌يابد كه در اين مقاله در مورد هر دو گونه ميان‌هشت بحث شده است. ضمن بررسي داده‌ها و ارايه دو فرضيه متفاوت و بررسي آن‌ها، اين نتيجه به دست مي‌آيد كه در زبان فارسي فرايند ميان‌هشت همخوان، فرايندي اجباري براي تبديل ساخت هجايي نامطلوب به ساخت مطلوب است و با كاربرد ده همخوان بنا بر شرايط ساخت‌واژي، نحوي و آوايي ميان دو واكه صورت مي‌گيرد. اما ميان‌هشت واكه در واژه‌هاي فارسي اصيل فرايندي اختياري و سبكي است كه براي آساني تلفظ و خوش‌آهنگي به‌ كار مي‌رود. اين فرايند در واژه‌هاي قرضي براي شكستن خوشه همخواني آغاز واژه به‌ كار مي‌رود تا ساخت واژه منطبق بر قواعد هجاآرايي زبان فارسي شود.

This paper deals with the study of epenthesis in Persian language. Epenthesis is an intrusion process in which a phoneme is added to a word. Epenthesis has two types in Persian language: excrescence and anaptyxis. This article talks about both types of epenthesis. By examining the data and proposing two hypotheses, it is concluded that excrescence is an obligatory process in Persian language for changing an unacceptable syllable structure into an acceptable one. In this process, ten consonants appear between two vowels under morphological, syntactic and phonetic conditions. But anaptyxis in original Persian words is an arbitrary and stylistic process, which is used to ease the pronunciation and to melodize the words. The anaptyxis in loan words is used to break the consonant cluster in the beginning of the word, so that the word formation becomes in accordance with the syllabification rules.