تحليل همديدي سرماهاي شديد شمال خراسان

A Synoptic Analysis of the Severe Cold Weather in North Khorasan Province

تغييرات شديد دما از جمله كاهش آن، پديده‌اي نامطلوب براي موجودات زنده بوده و اثرات نامطلوبي نيز بر فعاليت‌هاي كشاورزي، سازه‌ها و تاسيسات دارد. پژوهش حاضر در صدد شناسايي الگوهاي همديد موثر در ايجاد سرماهاي شديد در شمال خراسان است تا با شناسايي و پيش بيني زمان درست ورود اين الگوها به منطقه بتوان هشدارهاي لازم جهت جلوگيري و كاهش اثرات را انجام داد. به منظور مطالعه سرماهاي شديد در شمال خراسان ابتدا براساس داده هاي دماي هوا و سرعت باد و با استفاده از رابطه دماي سوزباد (WCT ) روزهاي داراي سرماي شديد در دوره آماري (2005-1984) مشخص شد. در اين شاخص مقادير كمتر از 36 به عنوان سرماي شديد محسوب مي شود. در داده‌هاي بلند مدت ايستگاه-هاي همديد، ميانگينِ مجموع تعداد روزهاي با مقدار شاخص كمتر از 36، در 4 ايستگاه، 530 روز بوده است. بنابراين جهت محدود كردن روزهاي مورد مطالعه، روزهاي با شاخص كمتر از 20 و با پوشش حداقل 3 ايستگاه، براي مطالعه انتخاب شدند. در ادامه به منظور شناسايي و طبقه بندي الگوهاي همديد ايجاد كننده سرماهاي شديد منطقه شمال خراسان از داده هاي مربوط به فشار، دما، مولفه باد نصف النهاري و مداري (U ,V) (به منظور ترسيم نقشه خطوط جريان و تاوايي) و ناهنجاري فشار و دما در ترازهاي مختلف استفاده شد. نتايج نشان داد در 70 درصد موارد سامانه بندالي و در بقيه موارد استقرار ناوه عميق روي شمال ايران عامل اصلي فرارفت سرماهاي شديد به شمال خراسان بوده است. اين فرارفت در پي نفوذ سامانه هاي گرمايي از مسير شمالي و شمال شرقي و يا نفوذ سامانه‌هاي گرمايي يا گرمايي- پويشي از مسير شمال غربي به عنوان دو منبع اصلي رخ داده است.