تامّلي در ديدگاه‌‌هاي نظامي درباره جوهره و خاستگاه شعر

Contemplation on Nizamiʹs Viewpoints on the Essence and Origin of Poetry

شعر در جوهر جاري و جهاني‌اش حاصل بي‌‌خويشي و برخاسته از ناخودآگاه شاعران دانسته شده است. اين مسيله را نظامي نيز در ضمن ابياتش به تصريح و تلويح بيان كرده است. هدف مقاله حاضر‏، بررسي موضوع جوهره الهامي بودن يا صناعي بودن شعر از ديدگاه نظامي است. به اعتقاد وي، فرايند آفرينش هنري ـ و از جمله شعر ـ در بين اين دو حالت قرار دارد. او بر آن است كه شعرِ الهامي خالص و يا صناعيِ خالص وجود ندارد. ترتيب قرار گرفتن اشعاري كه در بر گيرنده اين مضمون‌‌هاست، نشان مي‌‌دهد كه خاستگاه شعر از نظر وي، الهام است، امّا كمال شعر در گرو ويرايش و پرداخت آن است. همچنين تغييرات جهان‌‌شناختي و آييني و به تبع آن دگرگوني‌‌هاي فرهنگي و اجتماعي، موجب شده است تا اختلافاتي در منبع الهام نظامي با ديگر شاعران ديده شود كه در اين مقاله نقد و تحليل كرده‌ايم.