ارزيابي ريسك محيط‌زيستي سد گتوند عليا در مرحله بهره‌برداري با استفاده از روش تلفيقي آناليز مقدماتي خطر و تكنيك EFMEA

Environmental risk assessment of Gotvand-Olia Dam at operational phase using the integrated method (EFMEA) and Preliminary Hazard Analysis

سد گتوند عليا يكي از طرح‌هاي بزرگ عمراني كشور است كه در استان خوزستان و روي رودخانه كارون بين مسجد سليمان و سد تنظيمي گتوند در كيلومتر 8/382 از مصب رودخانه كارون و در 25 كيلومتري شمال شهرستان شوشتر احداث شده است. اين تحقيق به منظور شناسايي و ارزيابي ريسك سد گتوند عليا در فاز بهره‌برداري به انجام رسيد. در اين مطالعه پس از شناسايي فعاليت‌هاي سد در فاز بهره‌برداري به منظور شناسايي عوامل ريسك از روش آناليز مقدماتي خطر موسوم به PHA استفاده شد و ريسك‌هاي به‌دست‌آمده در قالب 5 دسته ريسك‌هاي فيزيكي- شيميايي، بيولوژيكي، اقتصادي- اجتماعي و فرهنگي، ريسك‌هاي ايمني- بهداشتي و طبيعي طبقه‌بندي شدند. در اين مرحله پس از شناسايي ريسك‌ها عوامل مولد ريسك به كمك روش EFMEA ارزيابي شدند. در اين تحقيق براي اولويت‌بندي عوامل ريسك از نرم‌افزار SPSS استفاده شد و ريسك‌ها بر اساس شدت اثر، احتمال وقوع و گستره آلودگي اولويت‌بندي شدند. نتايج اين مطالعه نشان مي‌دهند كه در تكنيك EFMEA شورشدن آب به علت گنبد نمكي و در اثر فعاليت آبگيري مخزن، فرسايش و رسوب در پايين‌دست سد به علت تامين منابع قرضه و ايجاد پساب و فاضلاب انساني به علت فعاليت توريسم داراي سطح ريسك بالا و به ترتيب با عدد اولويت ريسك (RPN) 320، 288 و 256، به‌منزله رتبه‌هاي اول تا سوم معرفي شدند و كمترين عدد اولويت ريسك مربوط ايجاد محيط مناسب براي رشد و تكثير حشرات (امكان تكثير پشه آنوفل) به علت آبگيري مخزن سد و فشرده‌شدن خاك به علت توسعه كشاورزي و تردد ماشين‌آلات سنگين با عدد اولويت ريسك 90 معرفي شد.

Gotvand-Olia as one of the largest constructional projects in Iran has been constructed on Karoun River, between Masjed Soleiman and Gotvand Regulatory Dam in Khuzestan Province. It is situated in 382.8 km away from the river estuary, at a distance of 25 km north of Shoushtar County. This study was conducted to identify and assess the risk of Gotvand-Olia Dam at operational phase. As a part of the management of water resources, dam is one of the most important structures playing a major role in regulating surface flows, especially in areas that have poor spatial and temporal distribution of rainfalls. Due to development of dam construction in the world especially in Iran, the need to assess environmental impacts of dams is very important. Environmental risk assessment is able to establish a relationship between the impacts of unwanted events with impacts that are not catastrophic. The Quantity of risk assessment provides evident objectivity and transparency in assessment of the impacts.