ترابط عقل و دين و تاثير آن بر فرهنگ اسلامي

Interaction between Reason and Religion and Its Impact on Islamic Culture

بحث عقل و دين يكي از مهم‌ترين مباحث بشري است كه قرن‌ها، ذهن آدميان را به‌خود مشغول كرده است. عقل در اين مقال به‌معناي عقلانيت ابزاري و برنامه‌ريز، عقل استدلال‌گر و معقولات و دستاوردهاي عقلي است. دين به‌معناي مجموعه آموزه‌هايي است كه ترابط دنيا و آخرت يا ملك و ملكوت انسان‌ها را جهت رسيدن به هدايت و سعادت تامين مي‌كند. ديدگاه‌هاي مختلف در ترابط عقل و دين بر فرهنگ اسلامي تاثيرگذار است. فرهنگ به‌معناي مجموعه باورها و اخلاقيات و مناسك است. نگارنده به عقلانيت برنامه‌ريز و عقل‌گرايي اعتدالي باور دارد كه در تحقق فرهنگ اسلامي نقش به‌سزايي دارند. هر يك از ديدگاه‌هاي عقل‌گرايي حداكثري، عقل‌گرايي انتقادي، ايمان‌گرايي، ديدگاه تعارض عقل و دين و غير اينها، نوعي از فرهنگ را توليد مي‌كنند.

The issues of reason and religion are among the most important human problems, preoccupying man’s thought for centuries. Reason here refers to the instrumental and planning reason, demonstrative reason and rational achievements. Religion refers to a set of doctrines that provides interaction between the world and the hereafter or between the terrestrial and celestial worlds in order to ensure guidance and felicity. Different viewpoints about the relationship between reason and religion have left their impacts on the Islamic culture. Culture refers to a set of beliefs, moralities and rituals. This paper advocates planning and moderate rationalism that plays an important role in realization of Islamic culture. Each approach, i.e. maximal rationalism, critical rationalism, fideism as well as the approach advocating contradiction between reason and religion produce their own kind of culture. Keywords: Religion, Reason, Culture, Rationalism.