توحيد افعالي در نظام فلسفي ملاصدرا

The Unity of Divine Acts in Mulla Sadra’s Philosophical System

نظر به گستردگي ابعاد موضوع (توفيق ميان عقل و نقل)، محوريت مقاله حاضر تنها توحيد افعالي خواهد بود. مسيله اصلي تحقيق جايگاه توحيد افعالي در حكمت متعاليه صدرا و براهين عقلي و نقلي وي در اين زمينه مي‌باشد. لذا در اين جستار، پس از تبيين توحيد افعالي، به انحصار هستي‌بخشي و تاثير استقلالي در فاعليت الهي، و نظريه فاعليت بالتجلي و مجراي فيض بودن عقول و ژرف‌انديشي صدرا در باب اختيار آدمي از منظر عقل و نقل به عنوان مباني توحيد افعالي، بيان خواهيم كرد كه صدرا با دو برهان ارجاع عليت به تشان و قاعده بسيط الحقيقه به اثبات آراي خود مي‌پردازد. همچنين، در اين تحقيق كه به روش توصيفي-استنباطي صورت پذيرفته، شبهات فكري برآمده از برخي انديشه­هاي كلامي پاسخ درخوري مي­يابد. ثانياً به دليل هم­افق شدن مرز­هاي حكمت صدرايي با عرفان نظري، صدرا در حل و فصل مسايل توحيد از حكمت سينوي پيشي مي­گيرد. ثالثاً لوازم توحيد افعالي، همچون نظريه وحدت وجود و ارجاع عليت به تشان، اراده و علم پيشين الهي، مسيله جبر و اختيار در افعال بشر، در پرتو دو حجت عقل و دين تبيين مي‌گردد.

In this research, the methodology of which is descriptive-inferential, our problem is the role of the unity of divine acts in Mulla Sadra’s transcendent philosophy and the evaluation of his arguments on it. In this regard, after explaining the concept of “unity of divine acts”, we show that since the boundaries of Sadra’s philosophical system approaches speculative mysticism, Sadra’s system in solving the Unity problems transcends Avicenna’s philosophical system. Finally, we prove that the corollaries of the theory of unity of divine acts, such as the theory of union of existence, free will and divine foreknowledge, and etc., are appropriately explained by Sadra’s philosophical system.