بررسي داستان رستم و اسفنديار بر مبناي ديدگاه كلود برمون

در اين مقاله داستان رستم و اسفنديار كه از داستان هاي محوري شاهنامه است، بر اساس نظريه كلود برمون بررسي مي‌شود. اين ديدگاه با توجه به اينكه شكست و عدم توفيق قهرمان را نيز در نظر مي گيرد، با داستان مورد بحث مطابقت بيشتري دارد. اين داستان بر اساس نظر برمون سه كاركردِ امكان يا استعداد، فرايند و پيامد را در خود دارد و همچنين در آن، سه توالي زنجيره‌اي، انضمامي و پيوندي را مي توان بررسي و تحليل كرد. اسفنديار قبل از رفتن به زابلستان، اسفنديار در زابلستان و كشته شدن او سه توالي و پي رفت فرعي روايت هستند كه در ضمن يك توالي اصلي بيان شده‌اند. ديباچه داستان، سخن گفتن اسفنديار با مادر و پدر در مرحله امكان قرار مي گيرد. رفتن اسفنديار به زابل و مجادله و مبارزه او با رستم و استمداد رستم از زال و سيمرغ در مرحله فرايند، فعليت، قطعيت يا گذار قرار مي گيرد. كشته شدن اسفنديار و مكاتبه رستم با گشتاسب نيز در مرحله پيامد مي گنجد كه نشان دهنده عدم توفيق قهرمان (اسفنديار)است. دو نوع شخصيت مورد نظر برمون؛ يعني كنشگر و كنش پذير را در اسفنديار و رستم مي توان ديد و اين روايت، تبديل بهبودي به اغتشاش و برعكس آن است؛ يعني تعادل اوليه براي اسفنديار و رستم به فقدان تعادل براي اسفنديار و نهايتاً برگشت تعادل براي رستم ختم مي شود. از دستاوردهاي اين مقاله نشان دادن هنر روايتگري و شگردهاي داستان سرايي بي نظير فردوسي است، زيرا تمام اجزاي نظريه برمون در اين داستان رعايت شده است. فردوسي تمام عناصر روايي مانند تغيير و تنوّع موقعيت ها، تنظيم توالي پي رفت ها، توجه به حالات رواني و عملكرد شخصيت ها و اختيار انتخاب دادن به قهرمان و خصم در گزينش هدف را مدنظر قرار داده است.