«حُسن و دل» خوانش صوفيانه «خسرو و شيرين»

وجود هشت نظيره و پنج ترجمه از حُسن و دل، به زبان هاي مختلف از جمله انگليسي و آلماني، نشان دهنده توجه ديگر ملل به اين منظومه عاشقانه صوفيانه فارسي و اهميت آن است. پژوهشگران بسياري به دنبال يافتن سرچشمه هاي تاثيرگذار بر خلق اين اثر بوده اند و منابعي را نيز برشمرده‌اند، اما تا كنون به تقليد سيبك نيشابوري از منظومه خسرو و شيرين نظامي؛ يعني مهم ترين سرچشمه اين اثر پي نبرده اند. پنهان ماندن شباهت هاي اين دو منظومه، به سبب درآميختن خلّاقانه قصه رمزي صوفيانه، افسانه عاميانه و داستان عاشقانه، با تغيير نام شخصيت هاي داستاني به مفاهيم انتزاعي است كه در متن «حُسن و دل»، دولايه معناي اوليه و معناي تاويلي را پديد آورده است. حاصل اين آميزش، آفرينش خوانشي صوفيانه و تاويلي از خسرو و شيرين به نام حُسن و دل گرديده كه در سطح معناي اوليه خود، داستاني عاشقانه است و شباهت هاي بسياري با «خسرو و شيرين» نظامي دارد. در سطح تاويلي نيز منظومه اي عرفاني است كه شرح سلوك و دستيابي به معرفت و جاودانگي را روايت مي كند. موضوع اين پژوهش بررسي شباهت هاي خسرو و شيرين و «حُسن و دل» با مقايسه متن دو منظومه به شيوه متن پژوهي است. يافته ها نشان مي دهند كه عشق دو دلداه موضوع مشترك دو منظومه است. ساختار و فصل بندي دو منظومه شباهت هاي بسياري دارند. در طرح دو منظومه علل و انگيزه هاي مشابه در رخداد حوادث ديده مي-شود. همچنين بيش از نيمي از شخصيت هاي دو منظومه، نظير هم و داراي ويژگي هاي شخصيتي مشترك هستند. حوادث مشابه در دو منظومه، بسيار چشمگيراست. بسياري از مكان ها نيز نظير يكديگرند. در محتوي گفتگوها هم، شباهت هاي بسياري ديده مي شود. يافته هاي اين پژوهش نشان مي دهد، مهم ترين سرچشمه حسن و دل خسرو و شيرين است و سيبك نيشابوري، در سرودن داستان عاشقانه از جمله مقلدان نظامي به شمار مي رود.