مساله عدم تناقض در قرآن: خاستگاه، سير تاريخي و روش هاي عالمان مسلمان در اثبات آن

Contradiction in the Holy Quran: Its origin, Historic Trend and the Muslim Scholars’ Methods in Resolving It

يكي از مباحث مطرح‌شده در كتاب هاي علوم قرآن و تفاسير، موضوع تناقض آيات قرآن است. از همان سده‌هاي نخستين، عالمان علوم قرآن در تاليفاتي متنوع و متعدد به طرح و رد اين مدعا پرداختند و مفسران نيز در عموم آثار تفسيري از آن سخن گفتند. فارغ از اين كه ميزان قوت اشكالات مطرح‌شده در اين باب به يك اندازه نيست و برخي از آن ها بسيار سطحي و برخي ديگر جدي و بحث‌ برانگيز بوده است، مفسران مسلمان در مواجهه با اين مساله رويكردهاي متفاوتي داشته ‌و به روش هاي مختلفي به رفع و حل اين مساله پرداخته‌اند. در مقاله حاضر ضمن بحث درباره زمينه‌هاي پيدايي مساله تناقض در قرآن و بررسي پيشينه تاريخي آن در زمان حضور پيامبر (ص) و امامان معصوم (ع)، مهم ترين موضوعات مرتبط با موضوع در حوزه علوم قرآن شناسانده شده و در ادامه سير تاريخي آثار شاخص تاليف‌شده در اين باره به ‌اجمال عرضه شده است. بخش پاياني مقاله به معرفي و تبيين روش هاي گوناگون عالمان اسلامي در پاسخ به ادعاهاي مختلف در اين باب اختصاص دارد. در اين قسمت به روش هايي چون روش لغوي و تاويل ادبي و همچنين توسل به برخي شاخه‌هاي علوم قرآني نظير ناسخ و منسوخ، محكم و متشابه، و حقيقت و مجاز اشاره شده و هر يك از روش ها با نمونه‌هايي از ديدگاه هاي مفسران مشهور ذيل آيات مربوط در تفاسير همراه شده است.