تحليلها از پديده رويا در قرآن كريم و فرهنگ اسلامي

Dream and its Types as Viewed in the Quran

پديده رويا حقيقتي است كه انسان در حيات خويش دايم آن را تجربه مي‌كند. خواب ديدن، رويارويي مداوم انسان با مناظري است گاه فرح بخش و گاه جان‌سوز. بدين سان، در فرهنگهاي مختلف از ديرباز بحثهاي مختلفي در تحليل ماهيت آن پي گرفته شده است؛ همچنان كه از ديرباز، برخي تطابق رويا با واقع را موضوعي شايان تامل شناخته، و برخي ديگر نيز، واقع‌نمايي رويا را انكار نموده‌اند. بحث در باره رويا در فرهنگ اسلامي هم سابقه‌اي كهن دارد. قرآن كريم به‌روشني در باره اقسام اين پديده بحث نموده، و ميان روياهاي صادقه و خوابهاي پريشان تمايز نهاده است. به همين ترتيب، ضمن يادكرد برخي كاركردهاي رويا و حكمت الاهي از خَلق آن، از رويا به مثابه نشانه خدا، و از روياي انبياي الاهي همچون گونه‌اي از وحي و دريافت پيام از خداوند ياد نموده است. پابه‌پاي اين اشارات و تصريحات قرآني، عالمان مسلمان هم از ديرباز به تحليل اين پديده توجه نشان داده، و در باره آن از جهات و زواياي مختلف بحثهايي مطرح كرده‌اند. بناست كه در اين مطالعه، نگرشهاي رايج به رويا در فرهنگ اسلامي و جايگاه آن در متون بنيادين اين فرهنگ، بازكاوي شود.