بررسي نقش نور روز در ايجاد فضاي معنوي در مساجد معاصر

Assessment of Daylight Role in Creating Spiritual Mood in Contemporary Mosques

تجلي رمزگونه نور طبيعي در فضاهاي عبادي مساجد قديمي، دگرگوني شگرفي در مكان ايجاد كرده و موجب افزايش كيفيت معنوي اين فضاها شده است. در مساجد معاصر، استفاده از نور طبيعي صرفاً به استفاده كمّي از آن تنزل يافته و از به كارگيري جنبه هاي كيفي آن غفلت شده است. اين امر موجب از بين رفتن آثار رو حبخش نور در فضاي عبادي و نياز به استفاده هر چه بيش تر از انرژي هاي الكتريكي شده است. به منظور كشف رابطه بين مشخصات معماري فضاي عبادي و كيفيت روحاني آن، مقاله حاضر با بررسي نظريه هاي معتبر دانشمندان در دو عرصه متفاوت فيزيك نور و روانشناسي نور، به مطالعه فضاي گنبدخانه مسجد قبا واقع در شهر تهران مي پردازد. ويژگي طراحي روشنايي گنبدخانه مسجد قبا نمونه مناسبي براي تحليل رابطه معماري فضا و فرم بازشو با حضور كيفي نور به شمار مي رود. اهداف كاربردي اين تحقيق ارايه راهكارهاي كنترل نور طبيعي براي طراحي فضاهاي عبادي و معرفي روش تحليل كيفيت معنوي فضا از نظر روشنايي است. براي بررسي چگونگي حضور كمّي و كيفي نور در گنبدخانه اين مسجد از دستگاه هاي سنجش كمي نور در برداشت ميداني استفاده شده است. جهت دست يابي به الگوي توزيع نور و ميزان روشنايي فضا در كل سال، داده ها پس از استخراج، از طريق نرم افزار ريدينس مورد بررسي قرار گرفت. چگونگي تاثير فرم بازشوها و سايه بان بالاي بازشو در كنترل حضور كيفي نور از اهم نتايج تحقيق حاضر مي باشد. تفاوت اين تحقيق با تحقيقات گذشته ايجاد رابطه بين رويكرد كمّي (داده هاي ميداني) و كيفي (نور معنوي و شاعرانه) است.