عناصر ايراني و غير ايراني در شعر مانوي

Iranian and non-Iranian Elements in the Manichean Poetry

از جمله آثاري كه از مانويان در منطقه تُرفان چين بر جاي مانده اشعاري به زبان هاي فارسي ميانه، پارتي و سغدي است. اين اشعار كه در قالب هاي مختلف سروده شده اند، همه درون مايه اي ديني و عرفاني دارند. بسياري از آنها در ستايش ايزدان و بزرگان دين مانوي اند، برخي سوگسرود هستند و دسته اي نيز با روايتي عرفاني، جدايي جان را از اصل خود و گرفتاري هايش در زندان ماده را بازگو مي كنند. سرودهاي بلند، نيمه بلند و كوتاهي كه به زبان هاي فارسي ميانه و پارتي سروده شده و يا به سغدي ترجمه شده اند، اساساً حاصل ذوق و ابتكار ايرانيان بوده است، اما اين اشعار با عناصر بيگانه آميخته و در نتيجه نمونه هاي بي بديلي در تاريخ ادبيات ايران آفريده شده است. در اين مقاله، گونه هاي شعر مانوي، كه برخي بي نام و برخي با نام هايي چون مَهر، باشاه، آفُرِشن، آفريوَن و پاشيك به جاي مانده معرفي شده و ويژگي آنها و تاثيراتي كه ازادبيات باستاني ايران، يا از ادبيات بيگانه چون بين النهرين و هند گرفته اند بررسي و تحليل شده است. بررسيِ انجام شده نشان مي دهد در اشعار فارسي ميانه و پارتي مانوي در زمينه وزن، قافيه، ويژگي هاي سبكي از سنت شفاهي شعر ايراني و يشت ها پيروي شده است؛ اما با توجه به اهميت كتابت در دين ماني و روش ماني و پيروانش در وام گيري عناصري از فرهنگ ملل ديگر، در شعر نيز به جنبه هاي ادبي ملل ديگر چون سامي و هندي توجه شده، و عناصري چون قالب ابجدي وارد حوزه شعر مانويان ايراني زبان شده است.