در باره نسبت خلق و حق، از منظر عقل و نقل

in view of relation between creatures and God by wisdom and teadition

در باره نسبت خلق با حق چه ديدگاه‌هايي وجود دارد؟ و كدام ديدگاه از نظر عقل و نقل پذيرفته است؟ در باره نسبت خلق با حق سه ديدگاه اصلي وجود دارد، يكي ديدگاه مباينت است كه بر اساس آن، خلق با حق هيچ سنخيتي ندارد، بلكه چيستي و هستي‌اش با چيستي و هستي خداوند كاملا مغاير و بيگانه ‌‌است؛ دوم ديدگاه اتحاد است كه بر اساس آن، خلق با حق، يا در چيستي و در اصل هستي يگانه ‌‌است؛ گرچه در مرتبه وجود مغاير و بيگانه است؛ يا در چيستي و هستي و مرتبه هستي يگانه‌ است؛ ولي در عين حال با كثرت ضعيفي خلق از حق متمايز مي‌شود؛ و سوم ديدگاه وحدت محض است كه بر اساس آن، خلق هيچ شيييتي جز شيييت حق ندارد، گرچه حق «بود» است و خلق «نمود» آن؛ بر اساس برهان عقلي و نقلي دو ديدگاه اول و دوم باطل و ديدگاه سوم درست است. از اين رو، همين ديدگاه درست است.

There are three main ideas about relation between creatures and God. One of them is the theory of separation, according to this theory thereʹs not any homogeneity between creatures and God it means the essence and existence of creatures are completely inhomogeneity with Godʹs essence and existence. The second is the theory of oneness, according to this theory creatures and God are united in their essence and in their existence, though creatures arenʹt inhomogeneity with God in their degreeʹs existence. The thirdʹs is theory of net unity, according to this theory creatures havenʹt any reality except Godʹs reality though God is existence and creatures are his appearance. According to the reasonable and traditional proof the first and second theories are false and the thirdʹs is correct.