اطواردل در مثنوي

Evolutionary development of heart in molaviʹʹs Masnavi

بي‌شك، مولوي بزرگترين شاعري است كه سير و سلوك باطني را به سلك نظم درآورده؛ و شعر و تمثيل و حكايت را دست افزاري جهت بيانِ روشِ نيل به حقيقت، قرارداده است. كليد گشايش رمزهاي مثنوي، دل در اطوار گوناگون است؛ در اين پژوهش دل و اطوارِ آن در آثار برخي معاصران و اسلاف مولوي؛ و به تفصيل در مثنوي مولوي، طرح و بررسي مي‌شود. در مثنوي هفت مفهوم براي اطوار دل يافت شد. سه طورِِصدر، قلب و شغاف كه از رشّ نور بهره‌اي ندارند مربوط به جسم دل هستند؛ و مولوي جسم دل را در خور پايه دل نمي‌داند. نام قلب براي طورهاي ديگر دل نيز به كار رفته؛ ولي طور دوم دل فقط با نام قلب مشخّص شده است. دل در اطوار فواد، حبَّه القلب، سويدا و مهجه القلب از رشِّ نور نصيبي دارد. جلال الدّين براي طور آخر دل نامي ذكر نكرده است؛ لكن معانيش در مثنوي وجود وتعابير فراواني به آن اشاره دارد.

Undoubtedly, Molavi is the biggest poet who turns the spiritual evolution in to poetry version and he uses poem, allegory and story as a means of attaining the reality. The key opening of Mathnavi secrets is ʹheartʹsʹ various statuses. In this research, the ʹheartʹ and its various statuses and its evolutionary development in Molavi’s Mathnavi (couplet poems) in details in comparison to the works of his contemporary poets and predecessors, is introduced and discussed meticulously. Seven different concepts are found in mathnavi for evolutionary development of heart. Three different statuses such as ʹSadrʹ, ʹGhalbʹ and ʹShaghafʹ are not flourished with gleam of light, are related to physics of heart; Molavi thinks that the physics of heart does not deserve be considered to be the basics of the ʹheartʹ. The name of ʹGhalbʹ has been used for other various statuses of ʹhaertʹ. Yet, the second status, only has been recognized as with the name of ʹGhalbʹ. ʹHeartʹ in the staus of ʹʹFoaadʹ, ʹHabbat-ol-Ghalbʹ, ʹSoveydaʹ and ʹMohjat-ol-ghalbʹ, are flourished with the gleam of light. Jalaleddin doesnʹt mention any name for the last status of the ʹheartʹ; But its concept flows out through Mathnavi work, by means of many interpretation and implications. Key word: Molavi, Mathnavi, Heart, Evolutionary development.