به گزيني براي تحمل به شوري در كنجد (Sesamum indicum L.) تحت شرايط مزرعه: 1- خصوصيات فنولوژيك و مورفولوژيك

Screening of sesame ecotypes (Sesamum indicum L.) for salinity tolerance under field conditions: 1-Phenological and morphological characteristics

تنش شوري يكي از مهمترين محدوديت‌هاي رشد گياهان در مناطق خشك و نيمه خشك است كه توليد بسياري از گياهان زراعي از جمله كنجد (Sesamum indicum L.) را تحت تاثير قرار مي‌دهد. به منظور مطالعه خصوصيات فنولوژيك و مورفولوژيك 43 لاين و اكوتيپ كنجد تحت تنش آبياري با آب شور (2/5 دسي زيمنس بر متر) آزمايشي در قالب طرح بلوك هاي كامل تصادفي با سه تكرار در مزرعه تحقيقات شوري قطب علمي گياهان زراعي ويژه، دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد در سال زراعي 89-1388 اجرا شد. نتايج نشان داد كه چهار نمونه كنجد قادر به سبز شدن در اين شرايط نبودند و 14 نمونه نيز عليرغم سبز شدن و رشد تا اوايل مرحله زايشي، از بين رفتند و تنها 58 درصد از نمونه هاي مورد بررسي قادر به تداوم رشد خود تا رسيدگي بودند. نمونه هاي كنجد از نظر طول مدت هركدام از مراحل فنولوژي اختلاف معني داري داشتند. در بين اكوتيپ هاي كنجد، دوره رشد رويشي از 64 تا 81 روز و دوره رشد زايشي از 60 تا 65 روز متفاوت بود. از نظر ارتفاع بوته، تعداد و طول شاخه هاي جانبي در كنجد هاي مورد مطالعه نيز تفاوت معني داري وجود داشت. بيشترين و كمترين ارتفاع بوته به ترتيب براي اكوتيپ‌هاي MSC43 و MSC12 مشاهده شد، تعداد شاخه جانبي از يك تا هشت عدد متفاوت و طول شاخه‌هاي جانبي 32 درصد اكوتيپ‌ها نيز بيش از 100 سانتي متر بود. همبستگي قابل ملاحظه اي بين وزن دانه با دوره رشد زايشي (**38/0r=) و پس از آن با ارتفاع گياه (25/0r=) وجود داشت. در مجموع واكنش نمونه هاي كنجد به شوري آب آبياري متفاوت بود و بيشتر بودن برخي شاخص هاي مورفولوژيكي در تعدادي از نمونه ها، احتمالاً بيانگر تحمل بهتر اين نمونه ها به شوري مورد مطالعه مي باشد. براي شناسايي و به گزيني منابع متحمل به شوري كنجد مطالعات تكميلي ضروري به نظر مي رسد.