نخستين گزارش از Sordaria fimicola از ايران به عنوان قارچ اندوفيت درختان هلو

First report of Sordaria fimicola Iran as endophytic fungus of peach trees from Iran

به منظور شناسايي قارچ‌هاي اندوفيت درختان ميوه هسته‌دار استان آذربايجان غربي، بافت‌هاي سالم اين گياهان در نقاط مختلف استان جمع‌آوري شد. براي جدا‌سازي قارچ‌هاي اندوفيت، ابتدا بافت‌هاي گياهي زير آب شير بطور كامل شستشو داده شدند. ضدعفوني سطحي بافت‌ها از طريق قرار دادن آن‌ها ابتدا در محلول اتانول 75 درصد به مدت 1 دقيقه و سپس در محلول هيپوكلريت سديم 3 درصد (ماده موثره) به مدت پنج دقيقه انجام شد. پس از شستشوي بافت‌هاي گياهي با آب مقطر سترون و خشك كردن بعدي آن‌ها، قطعاتي به طول 1 سانتي‌متر تهيه شده و روي محيط‌هاي PCA و PDA كشت شدند ((Schulz et al. 1993. قارچ‌هاي رشد كرده از حاشيه بافت‌ها جدا شده و به تشتك‌هاي حاوي محيط كشت جديد منتقل شدند. خالص‌سازي جدايه‌هاي به دست آمده با استفاده از دو روش نوك ريسه و تك‌ هاگ كردن انجام شد. براساس مشخصات ريخت‌شناختي، تعدادي از جدايه‌ها Sordaria fimicola (Roberge ex Desm.) Ces. & De Not (Guarro & von Arx 1987, Hanlin 1999) شناسايي شد كه به شرح ذيل توصيف مي‌شود: پرگنه قارچ بسيار سريع‌الرشد بوده و رشد آن پس از سه روز در محيط كشت MEA با دماي 25-23 درجه سلسيوس به 80 ميلي‌متر مي‌رسد. رنگ پرگنه قهوه‌اي مايل به خاكستري بوده و حاشيه‌ آن داراي شيارهاي شعاعي مي‌باشد. ريسه‌ها به رنگ سفيد تا قهوه‌اي روشن بوده، هم در سطح و هم داخل محيط كشت رشد مي‌كنند. ريسه‌هاي هوايي نيز به طور متداول تشكيل مي‌شوند. پريتسيوم‌ها كه به تعداد زياد از روز ششم به بعد و به صورت پراكنده و گاهي مجتمع در سطح محيط تشكيل مي‌شوند، به رنگ قهوه‌اي تيره تا سياه بوده، توسط ميسليوم‌هاي هوايي احاطه شده و كمابيش فرو رفته در محيط كشت مي‌باشند. پريتسيوم‌ها با ديواره مات و غيرشفاف، گلابي- تا فلاسكي شكل، فاقد استروما و زوايد مو مانند بوده و داراي گردن نسبتا بلندي هستند. ابعاد پريتسيوم‌ها (330-) 300-210 (-180) × (500-) 450-310 ميكرومتر مي‌باشد. آسك‌ها استوانه‌اي، بي‌رنگ، تكجداره‌اي، داراي انتهاي تخت (truncate)، پايه‌ كوتاه و به طول (5/212-) 5/192-5/162 و عرض 10-7 ميكرومتر مي‌باشند. در انتهاي آسك حالت ضخيم شدگي به شكل دو حلقه مشاهده مي‌شود. تعداد هشت آسكوسپور به صورت يك رديفي در داخل آسك قرار مي‌گيرند. آسكوسپورها تك‌ياخته‌اي، تخم‌مرغي تا بيضوي، داراي سطح صاف و با يك سوراخ تندشي در قسمت قاعده‌اي هستند. آسكوسپورها در مراحل اوليه تشكيل بي‌رنگ تا زرد روشن بوده و بعد از بلوغ به رنگ قهوه‌اي تيره در مي‌آيند. آسكوسپورها داراي غلاف ژلاتيني هستند كه با جذب آب متورم شده و قابل مشاهده است. ابعاد آسكوسپورها 15-13 (-12) × (24-) 22-19 (-18) ميكرومتر مي‌باشد (شكل 1). اين قارچ هموتال بوده و فاقد اسپرماسي است. براساس اطلاعات موجود، اين گونه براي فلور قارچ‌هاي ايران جديد مي‌باشد. جدايه MMHS65I در مجموعه قارچ‌هاي زنده ايران واقع در موسسه تحقيقات گياه‌پزشكي كشور با شماره IRAN 2238 C نگهداري مي‌شود. نمونه‌هاي بررسي شده: استان آذربايجان غربي، جاده مياندوآب به مهاباد، برگ هلو، 8/7/1390، اسماعيل هاشم لو، جدايه MMHS66I؛ جاده مياندوآب به مهاباد، شاخه هلو، 8/7/1390، اسماعيل هاشم لو، جدايه MMHS65I؛ مياندوآب، روستاي گاوميش گلي، رگبرگ هلو، 8/7/1390، اسماعيل هاشم لو، جدايه MGHS73B.

In order to identify the endophytic fungi of stone fruit trees in West Azarbaijan province (Iran), healthy tissues were collected from various regions. For isolation of endophytic fungi, plant tissues were primarily washed with tap water, then surface sterilized by rinsing in 75% ethanol for 1 minute, followed by 5 minutes in 3% sodium hypochlorite (active ingredient). Disinfested pieces were then washed with distilled water, damp dried and plated onto culture media PDA and PCA (Schulz et al. 1993). Fungi growing from the margins of plant tissues were transferred separately into new culture media and purified by hyphal tip or single spore methods. After isolation of endophytic fungi, some isolates were identified as Sordaria fimicola (Roberge ex Desm.) Ces. & De Not. based (Guarro & von Arx 1987, Hanlin 1999) on morphological characters as follows: Colonies on MEA growing rapidly, 80 mm diam. in three days at 23–25o C, brown to grey, with radial furrows at margins. Hyphae hyaline to pale brown, aerial hyphae commonly formed. Perithecia formed after six days, scattered or aggregated, ostiolate, obpyriform, nonstromatic, glabrous, dark brown to black, more or less immersed in the substrate and surrounded by aerial mycelium, without stroma and setae, with long neck, 310–450 × 210–300 µm. Asci unitunicate, 8-spored, cylindrical, short stipitate, with truncate apex and thickened apical ring, hyaline, 162.5–192.5 µm long and 7–10 µm wide. Ascospores uniseriate, one-celled, ovoid to ellipsoidal, smooth with basal germination pore, yellow at first turning dark brown at maturity, with gelatinous sheath, (18–) 19–22 (–24) × (12–) 13–15 µm (Fig. 1). Specimens examined: Iran, W Azarbaijan province, Miandoab-Mahabad road, Peach leaf, 30.9.2011, E. Hashemloo, MMHS66I; W Azarbaijan province, Miandoab-Mahabad road, Peach shoot, 30.9.2011, E. Hashemloo, MMHS65I (IRAN 2238 C); W Azarbaijan province, Miandoab, Gavmish Goli village, Peach leaf vein, 30.9.2011, E. Hashemloo, MGHS73B.