ايران و ايراني در سفرنامه‌‌ي ابن‌بطوطه و اولياي چلبي

Iran and Iranians in Ibn Battuta and Evliya Çelebi’s books of travel

بازنمايي هويت ايراني به‌منظور ريشه‌يابي هويت امروزي ضروري است. هويت پديده‌اي موقعيت‌مند است كه در طول زمان ساخته شده، با عناصر خاص خود پايا يا دگرگون مي‌شود. بازنمايي هويت را از متون گوناگون ادبي، فلسفي، تاريخي، سفرنامه‌نويسي و غيره مي‌توان به‌دست آورد. در اين مقاله برآنيم تا تاثير زمان و مكان راوي و گرايش‌هاي سياسي، سرزميني، فرهنگي و اعتقادي سفرنامه‌نويس را در ارتباط با مفهوم ايران و ايراني تبيين كنيم. به اين منظور، دو سفرنامه‌ي مهم جهان اسلام، يعني رحله‌ي ابن‌بطوطه و سياحت‌نامه‌ي اولياي چلبي را برگزيديم. روحيه‌ي ماجراجويي ابن‌بطوطه سبب شد تا زاويه‌ي ديد او از شريعت‌مداري به تصوف‌محوري تغيير يابد و زاويه‌ي ديد سيال پيدا كند، به‌گونه‌اي كه ايران و ايراني را نتواند خوب درك كند؛ اما چلبي با ماموريت جهان‌گردانه‌ي خود، نگرش متصلبانه و متعصبانه درقبال غيرخودي‌ها اتخاذ كرد و شناخت خوبي از هويت خود و ديگري به‌دست داد.