زمان موهوم در آيينه قرآن و حديث

The Illusory Time in Quran and Hadith

مسيله حدوث و قدم عالم، همواره منشا منازعات بسياري ميان متكلمان و فيلسوفان اسلامي بوده است. در اين ميان، فيلسوفان اسلامي متقدم به قِدَم عالم قايل بودند و متكلمان كه به حدوث زماني جهان معتقد بودند، به زماني مقدم بر عالم نياز داشتند. برخي از آنان در تبيين حدوث زماني، زماني را فرض كردند كه ويژگي‌هاي زمان واقعي را نداشته باشد و آن ‌را زمان موهوم ناميدند. متكلمان در اثبات زمان موهوم به بعضي از آيات و روايات نيز استدلال كرده‌اند كه در آنها از زمان آفرينش يا تقدم خدا بر جهان سخن رفته است. مخالفان اين نظريه آيات و روايات‌هاي ديگري در برابر مستندات آنها آورده‌اند و نقليات موهم زمان را به وجوهي از جمله فهم عامه يا بقاي بدون زمان مدلل كرده‌اند. اين مقاله به بررسي ادله نقلي دو طرف در رابطه با اين زمان مي‌پردازد و در نهايت، به رغم قوت برخي از روايات، زمان موهوم را داراي پشتوانه نقلي نمي‌داند.