سنگ‌شناسي گدازه هاي زيردريايي منطقه حيران در شمال خاور اردبيل به عنوان مطالعه ‏موردي از نوار باز شدگي حاشيه جنوبي درياي خزر

Petrology of Heiran Area Submarine Lavas in North East of Ardabil ‎ A Case Study of Caspian Sea Southern Margin Geo-Suture

منطقه حيران در شمال خاور اردبيل و جنوب باختر درياي خزر واقع شده است. شواهد صحرايي نشان‌دهنده فعاليت هاي آتشفشاني زيردريايي در اين منطقه است. تركيب كلي اين ‏سنگ‌ها، بازالتي بوده و برونزدهايي از گدازه‌هاي بالشي (پيلولاوا)، منشور، دايك و روانه هاي گدازه اي در نقاط متعدد نشان‌دهنده وجود آثار پوسته اقيانوسي در اين منطقه است. مطالعات ‏صورت گرفته در نقاط ديگري از حاشيه جنوبي درياي خزر و تشابه ساختاري و سنگ‌شناسي منطقه حيران با اين مناطق مي تواند تاييدكننده اين نكته باشد كه منطقه حيران دنباله بازشدگي ‏حاشيه جنوبي درياي خزر است. سن سنگ‌هاي آتشفشاني زيردريايي منطقه به كرتاسه پاياني تا ايوسن نسبت داده مي شود. سنگ‌هاي مورد مطالعه از نظر ويژگي‌هاي سنگ‌نگاري در ‏طيفي از آندزي‌بازالت تا اوليوين بازالت قرار داشته به سري آلكالن تعلق دارند. جايگاه زمين‌ساختي- ماگمايي اين گدازه‌ها به حوضه پشت كمان مربوط است. منشا ماگماي سازنده اين ‏سنگ ها به گوشته سنگ‌كره‌اي زيرقاره مربوط بوده و در رابطه با فرايند فرورانش احتمالاً در يك محيط فرافرورانش (سوپراسابداكشن) تشكيل شده اند. بسته شدن اقيانوس سوان ـ آكرا ـ ‏قره‌داغ سبب تشكيل حوضه حاشيه اي جنوب درياي خزر به صورت يك حوضه پشت كماني در كرتاسه بالايي تا اواسط پاليوژن شده است. گدازه هاي زيردريايي منطقه حيران احتمالاً از ‏بقاياي فعاليت هاي آتشفشاني در اين حوضه حاشيه اي هستند.‏

Heiran area is located in northwest of Ardabil and southwest of Caspian Sea. Field evidences indicate submarine volcanic activities in this ‎area. The rocks in this area are of basaltic composition. The outcrops of pillow lavas, prisms, dykes and lava flows in different points are ‎evidences showing the existence of oceanic crust in this area. Studies on other locations of southern margin of Caspian Sea as well as ‎structural and petrological similarities between Heiran and these areas may confirm the fact that Heiran area is part of geo-suture of Caspian ‎Sea southern margin. The submarine lavas in this area attributed to late Cretaceous-Eocene. With regard to petrographical characteristic, ‎these rocks range from andesitic basalt to olivine basalt, and belong to alkaline series. The tectonomagmatic environment of these lavas is ‎related to back arc basin. These magma originated from sub continental lithospheric mantle and formed in a supra subduction environment. ‎During late Cretaceous-middle Paleogene, the closure of Sevan-Akera-Qaradagh led to the formation of marginal basin in the form of a back ‎arc basin in the margin of Caspian Sea. The submarine lavas of Heiran likely originated from the volcanic activities in this marginal basin.‎