پژوهشي در سبك صور خيال شعر دوره بازگشت ادبي

Study ofImagery in the poetry of LiteraryBazgashtperiod

مقاله‏ اي كه در پي مي‏ آيد بخشي از پژوهش همه‏ جانبه‏ اي است كه در شناخت عناصر سبكي (صور خيال، زبان، موسيقي، عناصر اجتماعي و بياني) شعر سده دوازدهم و سيزدهم به انجام رسيده است. شعر دوره ‏اي كه به دوره بازگشت ادبي مشهور گشته، بيش‏ترين ظهور خود را در غزل نشان داده است. غزل اين دوره بهتر از ديگر قالب‏ هاي شعري از محيط اقليمي و فرهنگي سده‏هاي دوازدهم و سيزدهم تاثير پذيرفته و از اصالت بيش‏تري برخوردار است، از اين جهت كه شعر اين دوره پرورده انجمن‏ هاي ادبي بوده است بهتر آن است كه شعر اين دوره به نام "شعر انجمن" خوانده شود. شعر انجمن هم‏چون ديگر دوره‏ هاي شعر فارسي از صور خيال به نحو شايسته ‏اي بهره ‏مند شده است. تشبيه و استعاره و كنايه و مجاز در شعر انجمن در راستاي سبك ساده و روان شاعران به ‏صراحت نشان ‏دهنده روح مشتاق و عاشق شاعران اين دوره است، روحي كه گرد عشق مي‏ گردد و به تجليات گونه‏ گون آن دل‏بسته است. واقع‏گرايي شاعران سبب صميميت كلام و تصوير شاعرانه و مجذوب كردن مخاطب شده است به گونه‏ اي كه مي‏ توان گفت در راستاي جريان وقوع گويي شاعران پيش از سبك هندي، شعر دوره اول بازگشت ادبي (دوره افشار و زند) در تمام زمينه ‏هاي شعري از جمله تصويرپردازي و فضاسازي، از يك نوع طبيعت‏گرايي ساده به دور از هر گونه تصنّعي حكايت مي‏ كند.