پژوهشي در قصيده شينيه «جلا الرّوح» جامي ازديدگاه ادبيات تعليمي

A study on the Ode of “Jami’s Shinieh” from Didactic literature perspective

ادبيات تعليمي- به مثابه نوع ادبي ارزشمند و مهم و بهترين نمودِ خواننده محوري - در كنار ديگر انواع ادبي همچون ادبيات حماسي، ادبيات غنايي و ادبيات نمايشي از پيشينه‌اي كهن برخوردار است. اين نوع ادبي فارسي، گنجينه اي از آموزه هاي اخلاقي است كه با هدفِ دگرگوني رفتاري مخاطب، برانگيختن صفات نيكوي اخلاقي، تعليم حكمت و آموزش اخلاق، تببين مسايل تربيتي، فلسفي، مذهبي و مفاهيم پند واندرزي و بيداركردن وجدان خفته وي، تاثيري درخور توجّه بر خواننده دارد؛ چرا كه پيوندي گسترده با مخاطب دارد. رويكرد شاعران و اديبان به بيان اندرزها و حكمت ها در قالب شعر از سده چهارم قمري به بعد آغاز شد و در اين ميان، نورالدين عبدالرحمان جامي- سراينده سده نهم هجري قمري- جايگاهي بارز در بسط و گسترش ادبيات تعليمي فارسي دارد. ديوان جامي از نظر دارا بودن درون مايه هاي حكمي و مفاهيم پندگونه در خور توجّه است. قصيده «جلا الروح» او مشهور به قصيده «شينيه» كه از اقبال ويژه اي برخوردار است، سرشار از آموزه‌هاي حكمي و تعليمي است كه در آيينه آن مي توان مضمون پردازي اخلاقي و انديشه ورزي حكمي و پند گونه خاقاني را به آشكارا ديد. هدف از نگارش اين مقاله، تبيين تعاليم حكمي و تربيتي و آموزه هاي اخلاقي از طريق كندوكاو در قصيده شينيه «جلا الروح» جامي است.

Didactic literature - as a valuable and important genre and as the best sign of reader centered type - along with other forms of literature such as epic literature, lyric literature and dramatic literature has a long history. This Persian literary genre is a treasure of the moral teachings of the changing audience behavior, inciting character of moral good thing, teaches philosophy and ethics training, explaining educational issues, philosophical, religious and moral concepts and awakens the conscience. Approach to the advice and wisdom of poets and writers began in the 10th century .Meanwhile, Noor Al-Din Rahman Jami, the poet of the 9th A.H. century, has a high position in the Persian literature especially in didactic one. Jami’s Divan is important in terms of advising themes and concepts. The Ode of "Jala-Al- Rooh" known as "Shinieh " which has a attracted many readers, is full of legal doctrine and education and rich in its moral judgment like Khaghani’s poem. The purpose of this article,terefore, is to explain the legal doctrines and moral teachings in "Shinieh "ode.