حافظه مولانا

The Memory of Mulānā Jalāl-al Din Rumī

به گواه آثار ساير بزرگان ادبيات فارسي، مي‌توان دريافت كه شمار قابل ملاحظه‌اي از اشعارِ كليات شمس، متعلق به مولانا نيست. اشعاري از سلطان ولد، سنايي، عطار، خاقاني و برخي ديگر با تغييراتي، در غزليات شمس به نام مولانا ضبط شده است. مي‌توان آميختگي شعر شاعران پس از مولانا را با غزليات شمس، ناشي از اختلاط دستنويس‌ها دانست؛ اما درباره اشعار شاعران پيش از مولانا، نظير سنايي و عطار و...، مي‌توان گفت كه بيشتر اين اشعار به دست خود مولانا به غزل‌هاي او راه يافته است. به عبارت ديگر، مولوي با تتبع در اشعار شاعران پيش از خود، اشعاري را از حافظه در حلقه‌هاي صوفيان مي‌خوانده و همين امر باعث گرديده كه اين دست اشعار از وي دانسته شود و در ديوان او هم وارد شود. در اين جستار به بررسي اجمالي چند غزل از سنايي و عطار كه در غزليات شمس و به نام مولانا آمده‌اند، پرداخته‌ايم و بر اساس مقابله اين اشعار مشترك، ابياتي را تصحيح و به برخي تصحيف‌ها در اشعار مولانا اشاره كرده‌ايم. همچنين بعضي تتبعات مولانا در اشعار انوري، مجير بيلقاني و خمسه نظامي را نيز نشان داده‌ايم.