پديده شب در انديشه مولوي

The Phenomenon of Night in the Thoughts of Jalāl al-Din Rūmi

در مقاله حاضر پديده شب در انديشه مولوي، مبتني بر غزليات شمس و مثنوي معنوي، در چهار بحث كلي بررسي و تحليل شده است. در قسمت اول با عنوان «شب و متعلّقات آن» با طرح مشخصه‌هايي همچون «نسبت شب به روز»، «سحرگاه»، «خواب»، «نگراني از طارق اللّيل» و «دعوت به شب‌زنده‌داري» گفته‌ايم كه مولانا از تجلّيِ معشوق ازلي در شب و سحرگاه، شاد و از طارق الليل كه از ديدن آن تجلّي فرد را محروم مي‌كند، نگران است و به خوابِ اصحاب كهفي معتقد است. در بخش دوم با عنوان «ويژگي‌هاي شب» و با ذكر مولّفه‌هايي چون «برتري شب بر روز»، «خلوص شب»، «شب، خلوتِ توحيد»، «شب، تجلّي‌گاه حق» و ... بيان كرده‌ايم كه شب به دور از شايبه ريا و با تامّل دادن در نقصِ بشري، مولوي را به توحيدِ راستين مي‌رساند. در بخش سوم با مشخصه «معانيِ شب» به ذكر معانيِ عرفاني و تاويلي مولوي از شب پرداخته‌ايم؛ مانندِ استغراق روحاني، بُرقعِ غيبي، ستّاريِ مرد كامل. در قسمت آخر نيز شب‌هاي قدر و معراج را با عنوان «شب‌هاي خاص» كه در آن روح عارفِ راستين به وصال حقيقي معشوق مي‌رسد، ياد كرده‌ايم.