بن‌مايه‌هاي عرفان گنوسي در داستاني از هفت پيكر نظامي

The Influence of Gnostic Mysticism in Haft Paykar of Nizami

هفت‌پيكر نظامي اثري رمزي و نمادين است كه تمام اجزاي آن از ساختاري واحد و منسجم برخوردار است. اين اثر علاوه بر نشان دادن قدرت داستان‌سرايي نظامي، نشانه‌هاي آشنايي نظامي با ميراث غني ادبي، فرهنگي و عرفاني بازمانده ازادوار پيشين را در بر دارد. بخشي از اين ميراث متعلق به انديشه‌هاي گنوسي و مانوي و نيز حكمت هرمسي است. هدف اين مقاله نشان دادن ردپاي اين انديشه‌ها در يكي از داستان‌هاي هفت‌پيكر است. در اين جستار پس از معرفي و تبيين انديشه‌هاي گنوسي و ذكر پيشينه آشنايي تمدن اسلامي با اين انديشه‌ها، تاثير مضامين گنوسي از جمله دوگانگي ماده و روح، هبوط، اسارت، فراموشي و غربت، بدبيني، شناخت، نوزايي و نجات، در داستان پنجم اين منظومه باعنوان افسانه شاهدخت گنبد پيروزه يا داستان ماهان، نشان داده مي‌شود. واكاوي داستان مذكور و ارايه تفسيري تازه از آن، هدف ديگر اين جستار است.