بررسي و تحليل ظرفيت‌هاي تمثيلي عرفاني در حكاياتي چند از نزهه الارواح

The Analysis of Mystical Allegories in Nuzhat al-Arwah

اثر ادبي (روايت تمثيلي عرفاني) برانگيزنده تجربه‌اي عميق و متفاوت است كه در نهايت به «خلاقيت هنري» يعني آفرينش «راوي» و بازآفريني «روايت‌گر» اثر ادبي منجر مي‌شود. لذت زيبايي اين گونه آثار ناشي از آگاهي و درون يافتي است كه مخاطب از بازيابي و دريافت چيزي كه به اعلي درجه جز خود او است، حاصل مي‌كند؛ به بيان ديگر در اين گونه آثار، روايت نيروي محركه انديشه، تخيل، تداعي و برانگيزنده معاني از ياد رفته و آوردن آن از سطح لاشعور به اوج شعور و آگاهي است. در كتاب نزهه الارواح، تاليف حسين بن عالم الحسيني، عارف سده هفتم هـ..ق. نويسنده با بهره‌گيري از تمثيل و استفاده از ساختاري ويژه، در بيشتر موارد، ميان راوي و مخاطب همسويي ايجاد مي‌كند و از اين راه مخاطب را به مفاهيم نهفته در بطن حكايات راه مي‌نمايد. پژوهش حاضر ضمن بهره‌گيري از روش «تحليل محتوا»، در پي پاسخ گفتن به دو سوال بنيادين است: نحوه بهره‌گيري مولف نزهه الارواح از ظرفيت‌هاي تمثيلي حكايات در چه مواردي خلاصه مي‌شود؟ مفاهيم نهفته در بطن حكايات، مشخصات عمده داستان‌ها و تمثيل‌هاي موردنظر نويسنده كدامند؟ ملاك انتخاب حكايات نيز برجستگي تمثيل‌ها و مفاهيم عرفاني در اين‌گونه حكايات بوده است.