طنز؛ زبان تبليغ و اعتراض در متون عرفاني و سوررياليستي

Satire: Medium of Protest in Mysticism and Surrealism

طنز عكس‏العملي ناشي از ناخرسندي يا عدم تعادل و تناسب است كه مي‏تواند بستري هنري و به تبع آن تاثيرگذار براي اعتراض و اصلاح فراهم كند. ادبيّات طنز در پس ظاهر سرگرم‏كننده‏اش با زباني كم‏خطر، از كاستي‏هاي عميق اجتماعي انتقاد مي‏كند. ورود ادبيّات طنز به حيطه انواع ادبي بهترين شاهد اين مدعا است. زبان طنزآميز برخي از متون عرفاني كه منعكس‏كننده اوضاع اجتماعي و فرهنگي حاكم بر روزگار آفرينش خود هستند، ابزاري ادبي براي عصيان در برابر جامعه و تبليغ باورهاي درست از طريق نقد باورهاي نادرست است. كنايه‏هاي طنزآميز سوررياليست‏ها در سال‏هاي قبل و بعد از جنگ جهاني اوّل، جامعه مسيحي اروپا، انسان اروپايي، انديشه غربي و متعلّقات آن را هدف ريشخند قرار مي‏دهد. با توجّه به تاثيرپذيري سوررياليسم از عرفان اسلامي، تشابهاتي بين اين دو مكتب پديد مي‏آيد كه «زبان طنزآميز» يكي از آنها است. در اين مقاله، با اذعان به تفاوت‏هاي اساسي دو مكتب از نظر فكري و هنري و صرف نظر از آنها، زبان طنزآميز آنها با رويكرد تطبيقي بررسي شده است.