درآمدي بر بازشناسي برخي انديشه‌هاي بيهقي در حوزه مباني نظري تاريخ‌نگاري

Reappraisal of some of Bayhaqi’s Ideas on Theoretical Bases of Historiography

از جمله متوني كه ارزش‌هاي ادبي و تاريخي را يك‌جا در خود گردآورده، كتاب تاريخ‌بيهقي است. اين اثر علاوه بر تحليل‌هاي ادبي و زبان‌شناسي از منظر تخصّصي و تاريخي، يعني شناخت آن در سنّت‌تاريخ‌نگاري، روش‌شناسي و برشمردن امتيازات و معايب آن و مقايسه با ساير متون تاريخي نيز نقدپذير است.در اين مقاله ضمن‌نگاهي اجمالي به پيشينه تاريخ نگاري قبل از بيهقي و خصايص آن، در قسمت دوّم ملاحظات و انديشه‌‌هاي بيهقي را حوزه نظري در امر تاريخ نگاري مورد بررسي قرار داده‌ايم. شماره‌هايي كه در پايان هركدام از شواهد ذكر شده، مربوط به كتاب تاريخ بيهقي است كه مشخّصات كامل كتاب‌شناسي آن در پايان آمده است.

The book Bayhaqi History (Tarikh-e Bayhaqi) is a text that combines history and literature. This work can be studied from different perspectives: literary analysis, linguistics, history, historiography, and methodology. The importance of this work and the necessity of studying it are doubled when it is known that this great historian was familiar with historical research methodology. The present article first briefly reviews the history of historiography before Bayhaqi and then studies Bayhaqi’s ideas in this respect, considering such issues as Bayhaqi’s reasons for writing this history book, his commitment to observe the principles of historiography, the difference between legend and history, narration and analysis in his opinion, and his philosophy of history.