اعتبارسنجي نقد صدرا بر دليل «مجموع ممكنات»

The Authentication of Mulla Sadra’s Critique of the Evidence of the “Set of Possibilities”

يكي از براهين اثبات خدا كه تا پيش از صدرالمتالهين معتبر شمرده مي‌شد، دليلي مبتني بر مفهوم مجموعه ممكنات و نياز آن به علتي وراي خود بود. ابن‌سينا اين برهان را بيان كرده بود و شيخ اشراق آن را بي‌نياز از ابطال تسلسل مي‌دانست. بي‌نيازي اين برهان از ابطال تسلسل، به آن اهميت فراوان مي‌داد؛ ولي ملّاصدرا اين دليل را بدون ابطال تسلسل باطل پنداشت و به ضميمه ابطال تسلسل، آن را برهان مستقلي ندانست. مقاله كنوني به تحقيق در باب اين برهان و پاسخ به نقدهاي صدرالمتالهين مي‌پردازد؛ و در نهايت، اين برهان را با نگرش مجموع به عنوان آينه سرايت حكم، معتبر مي‌داند اگرچه نقدهاي ملّاصدرا بر كساني وارد است كه براي مجموع، وجودي وراي آحاد مي‌پندارند.

One of the arguments made for proving the existence of Allah which was considered to be a valid argument before Mulla Sadra, was an argument which was based on the concept of the set of possibilities and their need of a cause beyond themselves. Avicenna had put forth this argument and Sheik Shahabeddin Suhrawardi considered it needless of the refutation of infinite regress. The fact that this argument was not in need of the refutation of infinite regress made it very significant, but Mulla Sadra considered this argument, without the refutation of infinite regress, a void argument and, even with the addition of the refutation of infinite regress, he did not consider it an independent argument. The present paper seeks to investigate this argument and answer the critiques leveled against it by Mulla Sadra and, ultimately, it considers this argument to be valid with an aggregate perspective taking it as a mirror of the contagion of command, though Mulla Sadra’s critiques of those, who consider an existence for the aggregate beyond the beings, seems to be valid.