ارزيابي مدل­‌هاي مفهومي در مكان‌يابي عرصه‌هاي مستعد گسترش سيلاب با استفاده از داده‌هاي سنجش از دور و سامانه اطلاعات مكاني

بهره‌وري از سيلاب‌­هاي به­‌وقوع پيوسته در كشور كه از كمبود منابع آبي شديدا در رنج است، ضرورتي اجتناب ناپذير به شمار آمده، پخش سيلاب در مناطق مستعد يكي از روش‌­هاي ساده و قابل اعتماد بهره‌وري محسوب مي‌­شود. مناطق مساعد براي بهره‌برداري و پخش سيلاب داراي خصوصيات منحصر به فردي هستند كه شناسايي اين نقاط به‌شكل سنتي بسيار وقت­‌گير و پرهزينه است. استفاده از اطلاعات ماهواره‌اي و تكنيك GIS، سرعت و دقت دست­‌يابي به اين مناطق را زيادتر مي‌كند. منطقه تحقيق، بخشي از دو استان خراسان رضوي و شمالي است كه شهرستان­‌هاي سبزوار، اسفراين، جاجرم، كاشمر، بردسكن و خليل‌آباد را شامل مي­‌شود. در اين تحقيق هفت لايه‌ اطلاعاتي، شامل واحد‌هاي كواترنري، محدوديت­‌هاي كاربري، شيب، نفوذپذيري، ضخامت آبرفت، رواناب و ضريب ذخيره انتخاب و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. نقشه نهشته­‌هاي كواترنري در منطقه مورد بررسي از نقشه‌هاي 1:250000 زمين‌شناسي تهيه و مرز آن­‌ها از روي عكس­‌هاي هوايي، كنترل شد. در اين لايه اطلاعاتي نهايتا 43 واحد مطالعه يا عرصه‌‌كاري انتخاب شد. براي بررسي محدوديت­‌هاي كاربري، از روش بررسي صحرايي و تفسير چشمي تصاوير ماهواره، استفاده شد. با استفاده از فايل رقومي منحني­‌هاي ميزان 100 متري و با انتخاب سلول­‌هاي 30 متري، نقشه شيب در GIS تهيه و مورد بهره‌­برداري قرار گرفت. براي بررسي نفوذپذيري، از روش استوانه‌هاي مضاعف و براي تعيين ضخامت آبرفت، از روش كاوش­‌هاي ژيوفيزيك، استفاده شد. همچنين، مطالعه ضريب ذخيره، با روش نمونه‌برداري خاك تا عمق يك متر و انجام آزمايشات دانه‌بندي و با استفاده از جداول رايج موجود، انجام شد و بالاخره به­‌روش جاستين، بررسي هيدرولوژي و تعيين حجم رواناب سالانه عرصه‌ها، صورت پذيرفت. با روش وزن‌دهي و كاربرد سه مدل آماري منطق بولين، شاخص هم‌پوشاني و منطق فازي، به‌همراه تعدادي از عملگرهاي آن­‌ها، اولويت مناطق مستعد براي پخش سيلاب، تعيين شد. نتايج نشان داد كه مدل فازي با عملگر جمع از كارايي بالاتري نسبت به ساير روش­‌ها جهت تفكيك و شناسايي نهشته‌هاي مناسب پخش سيلاب، برخوردار بوده و بيشتريت هم­‌پوشاني را با عرصه‌هاي كنترلي دارد، ضمن آن‌كه تصوير مجازي RGB742 بهترين و مناسب­‌ترين تركيب سه نواري براي اين منظور است كه تفسير چشمي آن به‌همراه استفاده از سامانه اطلاعات مكاني، مي­‌تواند به شناسايي مناطق مستعد پخش سيلاب و اولويت‌بندي آن­‌ها انجامد.

Productivity of the floods in the country which suffering from a severe shortage of water ‎resources, is inevitable and flood spreading in areas prone water is one of the simplest ‎methods for efficiency of flood. Identification of suitable areas for flood spreading by ‎traditional methods usually is very expensive and takes up time. Using GIS and RS can ‎reduce such costs and increase the speed and accuracy. The study area is part of the ‎provinces of Khorasan Razavi and north Khorasan which included the cities of Sabzevar, ‎Esferayen, Jagarm, Kashmar, Bardeskan and Khalilabad. In this study, seven layers, ‎including units of the quaternary deposits, limitation of land use, slope, infiltration rate, ‎runoff, storage coefficient and bed rock depth were selected and analyzed. Map of ‎quaternary deposits was prepared from geological map at scale of 1:250000 and ‎controlled by photo-interpretation. 43 sites were selected by field survey. A Land use ‎restriction was prepared by field Investigation and visual interpretation of satellite images. ‎The slope map was obtained by GIS method, using digital topographic map of the area ‎with 100m interval and 30m Pixel size. Infiltration rate in each area was calculated by ‎double ring test and geoelectric study was used for bed rock depth estimation. Also ‎storage coefficient for each site was calculated by typical table related on soil texture ‎using soil sampling to a depth of one meter. And finally volumes of overland flow were ‎calculated for all sites by Jasten method. Booleain logic, index overlay and fuzzy logic ‎were selected and tested in those areas to mapping suitable areas for flood spreading, ‎using the weighting method. The results show that the fuzzy sum is the best and visual ‎interpretation of RGB742 Integrating GIS, is more suitable to identify and prioritize areas ‎prone to spreading.‎