تحولات مفهوم «بي غرضي » در زيباشناسي مدرن

مفهوم «ب يغرضي 1[» [ يكي از مفاهيم كليدي زيباشناسي مدرن است كه نخست توسط فيلسوفان انگليسي- اسكاتلندي مطرح شد و در زيباشناسي كانت وجوه گسترده تري يافت. اين مقاله مي كوشد نقش اين مفهوم را در زيباشناسي متفكراني چون شافتسبري، هيوم، كانت، هگل، شوپنهاور و نيچه بررسي كند و پيامدهاي آن را در دوران جديد به بحث بگذارد. در قرن بيستم، جروم استولنيتز با اتكا به آرا و افكار فيلسوفان ياد شده مفهوم بي غرضي را مجدداً وارد مباحث زيباشناسي كرد و آن را در قالب نظريه «رويكرد زيباشناختي » ارايه داد. بنيان اين رويكرد بر نگرش بي غرضانه و همدلانه به جهان استوار است. بر اساس فرضيه آغازين ما تاكيد رويكرد بي غرضانه بر فرم به مثابه موضوع اصلي هرگونه داوري و ارز شيابي زيباشناختي، يكي از مهمترين عوامل شكل گيري فرماليسم بوده است. در واقع، انفصال زيباشناسي از لذات حسي و اخلاق، خودمختاري اثر هنري و شكل گيري فرماليسم پيامد مهم مفهوم بي غرضي است. اما در نهايت خواهيم ديد كه ارز شيابي آثار هنري فارغ از هرگونه غرض غيرممكن و حتي به اعتقاد بعضي از نظريه پردازان خطاست. به باور اينان، شناخت تاريخ و زمينه شكل گيري آثار هنري نه تنها مخل لذت و بهجت زيباشناختي نيست، بلكه بر غناي آن مي افزايد و جنبه شناختي هنر را پررنگ م يكند.