تناوب هاي «آغازي/ سببي» و «معلوم/ مجهول» در فارسي

Initial/Causative Alternations and Active/Passive in Persian

در زبان فارسي تناوبِ «آغازي/سببي» هم به صورت واژگاني وجود دارد و هم اشتقاقي، و تناوب «معلوم/ مجهول» صرفاً اشقاقي (نحوي) است. در اين مقاله با ارايه ملاك هايي نشان داده ايم كه تقريباً همواره راهي براي تميز آنها وجود دارد. اين ملاك ها عبارت‌اند از: 1- جمله-هاي مجهول را به دليل كنشگر مستتر نمي توان با قيد «خودبه خود» به كار برد، اما جمله‌هاي آغازي با اين قيد به كار مي روند؛ 2- جمله هاي مجهول را بخاطر وجود كنشگر مي‌توان با قيد «عمداً» به كار برد، اما جمله هاي آغازي با اين قيد به كار نمي روند؛ 3- گاه ساخت هاي آغازي را مي توان با عبارت كناديِ «توسط...» يا قيد «عمداً» به كاربرد. افعال آغازي گرچه فاقد كنشگرند، گاه داراي مولفه معناييِ مستترِ سبب نيز هستند. در چنين شرايطي اگر با تغيير فاعل، همچنان بتوان از گروه حرف‌اضافه‌اي «توسط...» يا قيد «عمداً» استفاده كرد، آن جمله، مجهول است؛ 4- اگر بتوان «شدن» را بدون تغيير معناي جمله، مبدل به «بودن/ استن» كرد، آن جمله قطعاً مجهول نيست بلكه آغازي است، و اگر نتوان چنين تغييري را صورت داد، آن جمله قطعاً مجهول است.