تبيين نظريه انكشاف در مسيله علم

Explain the Discovery Theory in Knowledge

چگونگي علم انسان به مراتب و منازل وجودي خويش و همچنين كيفيت و نحوه علم او به عالم واقع و خارج از حقيقت خود با تمام مواقف و مواطن وجودي آن و سرانجام تطابق و تناظر آن‌ها، از اهم و اخص مسايلي است كه اذهان بسياري از متفكرين معاصر و فلاسفه را به خود مشغول كرده و معركه‌اي از آرا و اقوال متعدد و متنوعي را به دنبال خود، ايجاد كرده است. نگارنده در اين نوشتار كوشيده است تا با اصول سامي و مباني عالي حكمت متعاليه، همانند اصالت وجود و وحدت شخصي وجود و لوازم هر يك از آن‌ها، بر خلاف ديدگاه متداول و متعارف مطرح در محافل حكمي و فلسفي كه راي نهايي و عرشي ملاصدرا خوانده شده، آن ديدگاه را راي مياني و نظر متوسط صدرا دانسته و در مقابل، با استناد و اتخاذ از همان آرا صدرالمتالهين و اجتهاد در آن‌ها، نهايت و غايت انظار صدرا را به برهان و عيان درآورد و آن اين‌كه حقيقت علم در نظر ملاصدرا، محصول اكتساب صور كمالي در متن حركت جوهري نيست، بلكه مشهود انكشاف ذات در بطن حركت سرياني است، يعني ما در فرايند حركت جوهري، ديگر با لبس بعد لبس از قوه به فعل، مواجه نيستيم، بلكه شاهد كشف بعد كشف و ظهور بعد ظهور و همچنين تفصيل بعد تفصيل هستيم. لذا حركت را ديگر به معناي مشهور و معروف، خروج تدريجي شي از قوه به فعل ندانسته و همچنين اصل انشا در حكمت متعاليه را حاكم بر ايجاد صور كمالي و جعل آن‌ها براي نفس نيز ندانسته بلكه آن را ناظر بر اظهار صور وحداني و اجمالي به باطن و كامن رفته در صقع ذات غيب مغيب نفس و انكشاف تفصيلي و انتشاي تكثيري و ظهور آن‌ها در پرده‌برداري از نهان نهاد ذات نفس مي‌دانيم و در آخر نيز، نتايج و لوازم مهم نظريه انكشاف، بيان و مبين شده است.

The human knowledge from the different levels of its being and achieving knowledge from outside world, and the correspondence between human science and world, are among most important issues that have preoccupied the mind of many contemporary thinkers and epistemologists. The author of this paper has tried, based on the principles of Transcendental Theosophy such as Asalat al-wujud, Wahdat al-wujud, and their implications, to show that contrary to what is called Mullasadra’s epistemology (his views on the nature of science and discovery) and regarded as Mullasadra’s ultimate believe, in philosophical circles, the theory is not the Mullasadra’s final position. I, based on my study and contemplation on his ideas want to prove that the Mullasarda doesn’t believe that science is produced by the perfect forms acquisition through Trans-Substantial Motion, rather the essence of discovery is achieved in the process of Trans-Substantial Motion.