اعتزال‌گرايي سيد مرتضي؛ بررسي و نقد

Sayyid Murtaḍāʹʹs Iʾtizal; an Examination and a Critique

از ادعاهايي كه افرادي مانند خياط، اشعري، ابن‌تيميه و... درباره شيعه اماميه مطرح كرده‌اند، تاثيرپذيري عالمان اين مكتب از جمله سيد مرتضي از انديشه‌هاي كلامي معتزليان عقل‌گراست. اصل اين ادعا را بزرگان اماميه همچون شيخ مفيد و ديگران به طور كلي مردود دانسته‌اند. اين مقاله به صورت جزيي به مصداق پرداخته و با بررسي ديدگاه‌هاي دو شخصيت تاثيرگذار، يعني «سيد مرتضي» از اماميه و «قاضي عبدالجبار» از معتزله، كوشيده است به اثبات رساند كه وي نه‌تنها تحت تاثير معتزله و به طور خاص قاضي عبدالجبار نبوده، بلكه در آراي خويش از خط اصيل شيعه اماميه متاثر بوده و از آن دفاع كرده است. با اين تفاوت كه تمام كوشش او بر اثبات آموزه‌هاي شيعي به‌شيوه متكلمان عصر خويش متمركز بوده است. از آنجا كه شاگردي سيد مرتضي نزد عبدالجبار از ادعاهاي مطرح در زندگي وي است، اثبات عدم تاثيرپذيري وي از قاضي عبدالجبار مي‌تواند در رفع كلي اين اتهام نسبت به شيعه نيز كمك كند. به همين دليل، با نشان‌دادن موارد اختلاف او با قاضي عبدالجبار در مسايل عمده كلامي در رفع اين اتهام كوشيده ايم.