جغرافياي عرفاني

Mystical Geography

در جغرافياي عرفاني با سه نوع اصطلاح جغرافيايي روبرو هستيم. يكسري مقولاتي كه در جغرافياي طبيعي ما بازاي خارجي دارند مثل جهات چهارگانه، نام شهرها، اقاليم و ممالك كه البته در جغرافياي عرفاني تاويل‌پذيرند و نقش نمادين و رمزگونه به خود گرفته‌اند. دسته دوم مقولاتي جغرافيايي كه منشا قرآني دارند همانند قاف، عرش، كعبه، طور و مجمع البحرين كه آنها نيز بر مشرب عرفا تفسير و تاويل مي‌شوند. دسته سوم كه فقط در جغرافياي انتزاعي سخن از آنها رفته، نه در طبيعت و نه در قرآن يافت مي‌شود، بلكه سخن از مكان‌هايي است كه ساخته ذهن خلّاق عارفان است. برخي از اين مكان‌ها ريشه در آموزه‌هاي اسلامي دارد و برخي از حكمت خسرواني ايراني سرچشمه گرفته است. در اين جغرافيا عالم بالا، جهاني سراسر نور و لطيف‌تر از جهان ماده است. عالم مثال فضايي است ميانه عالم روح و عالم ماده بين ملكوت و ناسوت كه روح و جسم پديده‌ها و موجودات در اين برزخ به هم متصل مي‌شود. از اين رو عالم مثال مظهر تماميت، كليت و جمع اضداد است. در اين مقاله با تكيه بر تحقيقات عرفان پژوهان، جغرافياي عرفاني در سه محور جغرافياي عرفاني طبيعي، جغرافياي عرفاني قرآني و جغرافياي عرفاني انتزاعي در آثار و انديشه عرفاي بزرگ ايراني و اسلامي بررسي گرديده است.