تشبيه و تنزيه ازديدگاه ابن عربي

بشر در خدا پرستي از تشبيه به سوي تنزيه رفته است. او خدا يا خداياني را كه مي پرستيده است اول به صورت موجوداتي كه ديده و شناخته بود تصور مي كرده است. در مراحل بعدي بود كه خدايان متعدد در ذهن و مفكره ي او جاي خودرا به خداي يگانه دادند و خداي مجسم به خداي ناديدني كه « نه مركب بود و جسم و نه مريي و نه محل» تبديل شد. از اين رو گفتار حاضر بر آن است كه نخست به بررسي مساله تشيبه وتنزيه پرداخته و سير تحول مسيله واصحاب آن را تا عصر ابن عربي تحليل كرده و در ادامه ظرافت شيخ اكبر را در «تيوري جمع»بين آن دو در آثار برجسته وي يعني فصوص الحكم و فتوحات، نشان دهد. تنزيه و تشبيه در نظام فكري – عرفاني ابن عربي و پيروان مكتبش از اهميت بسياري برخوردار است. آنها نه اهل تشبيه محض هستند نه اهل تنزيه محض؛و يا به تعبيري ديگر هم تشبيهي اند و هم تنزيهي؛ زيرا آنها نه تنزيه را كاملاً نفي كرده اند و نه تشبيه را، بلكه كوشيده اند كه ميان تشبيه و تنزيه جمع كنند. از ديدگاه ابن عربي، هم از بعد وجود شناسي و هم از بعد معرفت شناسي، تنزيه آميخته به تشبيه است و به همين دليل معتقد است معرفتي صحيح و درست است كه جامع ميان تشبيه و تنزيه باشد.