سكولاريسم از پندار تا واقعيت

واژه «سكولار» به‌معناي «اين‌جهاني، دنيوي، گيتيانه» مي‌باشد؛ و در مفهومِ امروزين خود به معناي طردِ آموزه‌هاي ماوراي طبيعي، و تبديل انگاره‌هاي اجتماعيِ ديني به انگاره‌هاي سكولار است. نويسنده در اين نوشتار راهي متفاوت در روايت و نقد سكولاريسم پيموده است؛ چه، در عين تحليل بنيادهاي فكري اين مكتب، از رهگذر منابعِ كتابخانه‌اي، پيكانِ نقد را از نگاه بُروني، سمت‌و‌سوي نقدِ دروني داده، و كوشيده است با نگاهي ريشه‌شناختي، معلوم سازد: انديشه سكولاريسم برآيندِ يك‌سري تعارضات در يك آيين به‌خصوص و يك منطقه جغرافيايي و برهه‌ زماني خاص است، كه لازمه‌ تعميم آن، وجود اين خصوصيات در محل مورد نظر مي‌باشد. مساله‌اي كه اصلِ روايي اين تعميم را در بسياري موارد ناروا مي‌نمايد؛ چه، اگر دنياي غرب در برهه‌اي از تاريخ خود، تعارضِ دين‌مداران و علم‌گرايان را به‌نظاره نشسته است؛ تاريخ آدمي در بسياري از جاي‌هاي اين پهن دشتِ عالم، ارتباط طولي و تكاملي دين و دانش را به تصوير كشيده است و نام‌هاي انسان‌هاي فرهيخته‌ بسياري را در ياد دارد كه هم دين‌داراني بزرگ بوده‌اند و هم انديشمنداني سترگ.