بنيادهاي فلسفي علوم انساني

چكيده در اين مقاله ابتدا علوم انساني به دو دسته نظري (توصيفي) و عملي (ارزشي) تقسيم شده‌اند. علوم انساني نظري به دنبال شناخت و توصيف ساحتي از ساحت‎هاي فردي، اجتماعي، عيني و اعتباري انسان‎اند؛ اما علوم ارزشي به دنبال ارايه نظام‎مند گزاره‌هايي جهت تنظيم رفتارهاي انساني مي‌باشند. در ادامه بر مبناي تحليل فلسفي رفتارهاي ارادي انسان، نقش هدف در علوم انساني به ‌تصوير كشيده مي‌شود. بنا بر فلسفه اسلامي، انسان در رفتارهاي ارادي خود «فاعل بالقصد» بوده، آنها را براي دستيابي به هدفي انجام مي‌دهد. خواسته فاعل، رسيدن به هدفي خاص مي‌باشد، اما از آنجاكه هدف مزبور، بدون انجام فعلي به‌خصوص محقق نمي‌شود، شوق فراچنگ‎آوردن آن هدف (= علت غايي) سبب آن فعل مي‌شود. بنابراين ارزش فعل ارادي، تابع ارزش هدف مترتب بر آن است. بر اين اساس، تاسيس علوم انساني، مبتني بر ترسيم هدف نهايي از وجود انسان و نيز اهداف مياني متناسب با آن است؛ اما ترسيم اين اهداف، خود، مستلزم شناخت حقيقت وجود انسان است؛ تا ندانيم حقيقت انسان چيست، نمي‌توانيم بدانيم انسان چه بايد بشود. اما انسان‎شناسي نيز به ‌مثابه بحثي فلسفي، خود نيازمند مباني هستي‌شناختي و معرفت‎شناختي است. نتيجه آنكه علوم انساني كاربردي مبتني بر علوم انساني توصيفي و آنها نيز مبتني بر انسان‎شناسي فلسفي، هستي‎شناسي و معرفت شناسي‎اند؛ از اين‌رو ترميم گزاره‌هاي علوم انساني موجود يا تاسيس علوم انساني اسلامي را بايد از بنيادهاي اين علوم آغاز كرد.