بايسته‌هاي انسان‎شناختي ديني پيشرفت

چكيده انسان داراي ابزار، منابع و بسترهاي معرفتي متعددي است. استفاده درست از همه آنها و توجه به محدوده و مقدار واقع‌نمايي هركدام، از بايسته‌هاي دست‌يازيدن به پيشرفت اسلامي است. تعبّد نابجا به برخي از منابع معرفت و بي‌اعتنايي به ديگر منابع، مانعي بزرگ در راه پيشرفت خواهد بود. همچنين انسان داراي ساحت جسم و روح ـ حيواني و متعالي ـ است. روح انساني سرشت‌مند بوده، انبوهي از خصوصيات همگون و ناهمگون و عالي و داني را در خود جمع كرده است. در كنار سرشت‌هاي اوليه ثابت كه همگان در آن مشترك‌اند، مي‌توان از يك ‌سلسله سرشت‌هاي ثانويه سراغ گرفت كه همگان در آن يكسان نيستند. ضمن التفات به مقصد اصلي (فطرت الهي انسان)، توجه به تشكيك و يكسان‌نبودن فطريات در آحاد انسان و فروننهادن و غفلت‌نكردن از ديگر امور سرشته در ذات انسان، ضرورتي ديگر در راهِ رسيدن به پيشرفت است. فراخي پيشرفت از منظر اسلام، هردو دنياي بيرون و درون انسان را فرامي‌گيرد و «كرامت» نمونه‌اي از افق پيشرفت درون انسان، در نگاه ديني است.