بينامتني قرآن و نهج البلاغه در اشعار خيام نيشابوري و ابوالعلا معرّي

بينامتني نظريه اي است كه به بررسي روابط بين متوني پرداخته و موجب آفرينش متن جديد مي شود. بر اساس اين نظريه، متون و گويندگان آنها متاثر از يكديگر بوده و آگاهانه و يا ناخودآگاه از سرچشمه هاي ادبي و فكري يكديگر بهره جسته اند. متون ديني از جمله منابعي است كه شاعران فارسي و عربي از آن بهره فراوان برده اند. در ادبيات فارسي و عربي، تاثير قرآن و نهج البلاغه بر احساس و آثار شاعران به روشني ديده مي شود. از جمله شاعراني كه تحت تاثير اين منابع برجسته ديني قرار گرفته اند، خيام نيشابوري و ابوالعلا معرّي مي باشند. اين دو شاعر در سروده هايشان با تاثر از قرآن كريم و نهج البلاغه، گاه واژگان را در متن شعري خود وارد ساخته و گاه با الهام از مفاهيم و آموزه هاي آن ها، محتوا و مضامين متعالي آن ها را در قصيده هاي خود تداعي ساخته اند؛ از اين رو به نظر مي رسد كه نوع روابط بينامتني اشعار اين دو سراينده برجسته ي ادبيات فارسي و عربي با قرآن كريم و نهج البلاغه، بيشتر از نوع نفي متوازي(امتصاص) و گاه نفي جزيي(اجترار) باشد. در اين جستار برآنيم تا گزيده اي از اشعار شاعران ياد شده را از منظر روابط بينامتني مورد بررسي قرار داده و پس از ارزيابي اشعار آنان بر اساس اصول و قواعد اين نظريه، تاثيرپذيري آنان از آيات و روايات را تبيين كنيم.