رمزگشايي از جايگاه مسيله اتحاد عاقل به معقول در فلسفه ابن سينا

Decoding the Issue of Union of Intelligent and Intelligible in Avicenna’s philosophy

چكيده ابن سينا در مواضع مختلف آثار خود از نظريه اتحاد سخن به ميان مي آورد اما اعتقاد و ديدگاه او به وضوح و روشني مشخص نيست چرا كه گاهي مسيله اتحاد را مي‌پذيرد و گاهي بر رد آن استدلال مي‌آورد. لذا از يك سوي اشتهار شيخ به عنوان منكر قطعي و مسلم نظريه اتحاد عاقل و معقول و از سوي ديگر بررسي قول به استبصار و عدول شيخ از نظر اوليه خود و پذيرش اتحاد، همچنين اين مسيله كه آيا واقعاً در ميان عبارات او تناقضي وجود دارد يا خير و اگر وجود دارد علت آن چيست و چگونه مي توان اين تناقض را رفع يا توجيه كرد؟ از جمله مسايلي است كه اين مقاله در‌صدد بررسي آنهاست. در اين خصوص تشريح اقوال شيخ در آثار متعدد او و بيان دوگانگي ميان تعابيرش با تمسك به همه شواهد رد و قبول اتحاد و نقل آراي‌انديشمندان و پاسخ به آنها جايگاهي ويژه دارد. در نهايت اين پژوهش به اين نتيجه رسيده است كه با نگاهي ريزبينانه به آثار و ادله شيخ خواهيم ديد كه حقيقتاً تعارضي وجود ندارد بلكه شيخ در همه جاي آثار در پي اثبات اتحادعاقل و معقول بوده است.

Abstract In his works, Avicenna frequently refers to the unity theory; however, his real views toward this issue are not clear, as he argues both for and against this theory. On the one hand, he is well known as someone who has rejected the unity theory and on the other hand he has been identified as someone who departed from his original views and adopted the unity theory. Avicenna’s inconsistent views have created ambiguities which are the focus of the present paper. The aim is to resolve the issue with reference to his views as expressed in his different works. An attempt is made to explain his views providing evidence from his texts. The conclusion is that Avicenna’s views with regard to the unity theory are not indeed inconsistent. In fact, he has been consistent in arguing for the unity of intelligent and intelligible.