بينش كلاميِ پاينداني در شعر فارسي

 Theological Insights "Payandany" (Intercession) in Persian Poetry

مقوله پاينداني از مباحث اصلي كلا‌مي ‌‌سده‌هاي نخستين اسلا‌مي ‌‌است كه همواره محل اختلاف و نزاع متكلمان بوده و خود به دنبال مسيله جبر و اختيار و مباحث كلا‌مي ‌‌ديگري چون تقدير، عدل، رويت و... دربين مسلمانان مطرح شده است و داغ‌شدن مناقشه‌هاي كلا‌مي ‌‌را بين معتزله و اشاعره و بعد‌ها شيعه درپي داشته كه به كندوكاو درباره اين مسيله و طرح آرا منجر شده است. در اين مقال برآنيم كه پس از بحثي كوتاه درباره چگونگي تكوين آن و مقايسه آراي بزرگان اين فرق درباره پاينداني، به نمود آن در شعر فارسي به‌ويژه بين شاعران عارف‌مسلك و برجسته سده‌هاي ششم و هفتم مانند سنايي، عطار، مولوي و سعدي بپردازيم و رويكرد آنها را به اين مسيله نشان ‌‌‌دهيم.

Payandani (intercession and mediation) is one of the main theological topics in the opening centuries of the Islamic era. Theologians have haddifferent views on this issue, which along with other theological issues, such as determinism and free will, destiny, justice, and the vision of Allah, was widely discussed by Muslim scholars, and fiercely debated by the Mutazilite, the Asharite and later the Shia. The aim of this paper is to discuss in briefthe formation of Payandani and compare the views of the major Islamic schoolson this topic. Moreover, the researcher attempts totrace this subject in Persianpoetry, especially in the poetry of the distinguished Sufi poets of the sixth and seventh centuries, such as Sanai, Attar, Rumi and Saadi.